سلولیت عفونی پوست با قرمزی، گرمی، تورم و درد ظاهر میشود. در این مقاله با علائم، علتها، روشهای درمان، نشانههای خطر و زمان مراجعه فوری آشنا میشوید.
گاهی یک ناحیه از پوست بهطور ناگهانی قرمز، گرم، متورم و دردناک میشود. ممکن است در ابتدا تصور کنیم با حساسیت پوستی یا نیش حشره روبهرو هستیم؛ اما این نشانهها میتوانند مربوط به «سلولیت عفونی» باشند؛ نوعی عفونت باکتریایی پوست و بافت زیر آن که در صورت درماننشدن ممکن است گسترش پیدا کند.
سلولیت میتواند هر قسمتی از بدن را درگیر کند، اما در پاها شایعتر است. بریدگی، ترک پوستی، زخم، اگزما یا عفونت قارچی بین انگشتان پا میتواند راه ورود باکتریها را فراهم کند؛ بااینحال، گاهی محل ورود میکروب آنقدر کوچک است که دیده نمیشود.
این بیماری معمولاً با آنتیبیوتیک درمان میشود، اما نوع درمان به محل عفونت، شدت علائم، شرایط زمینهای بیمار و احتمال وجود آبسه یا عفونت عمیقتر بستگی دارد. به همین دلیل، مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای هر قرمزی پوستی کار درستی نیست.
سلولیت عفونی پوست چیست؟
سلولیت یا Cellulitis یک عفونت باکتریایی در لایههای عمقیتر پوست و بافت زیرجلدی است. این عفونت معمولاً زمانی ایجاد میشود که باکتریها از راه یک آسیب کوچک پوستی وارد بدن شوند و در بافت اطراف گسترش پیدا کنند.
در مراحل اولیه ممکن است فقط یک ناحیه قرمز، گرم و حساس روی پوست دیده شود. با پیشرفت عفونت، تورم و درد بیشتر میشود و محدوده درگیر ممکن است گسترش پیدا کند. بعضی افراد نیز دچار تب، لرز، خستگی یا احساس ناخوشی عمومی میشوند.
سلولیت با جوش، کورک یا آبسه یکسان نیست. در سلولیت معمولی، عفونت بهصورت پراکنده در پوست و بافت زیر آن گسترش پیدا میکند؛ اما آبسه معمولاً مجموعهای محدود از چرک است و ممکن است علاوه بر درمان دارویی به تخلیه نیاز داشته باشد. تشخیص این تفاوت به معاینه پزشک نیاز دارد.
تفاوت سلولیت عفونی و سلولیت زیبایی چیست؟
شباهت اسمی این دو وضعیت باعث سردرگمی بسیاری از افراد میشود، درحالیکه ارتباطی با یکدیگر ندارند.
سلولیت عفونی یا Cellulitis
- نوعی عفونت باکتریایی است.
- معمولاً بهطور ناگهانی ایجاد میشود.
- پوست را قرمز، گرم، متورم و دردناک میکند.
- ممکن است با تب و احساس بیماری همراه باشد.
- به ارزیابی پزشکی و معمولاً درمان آنتیبیوتیکی نیاز دارد.
سلولیت زیبایی یا Cellulite
- یک عفونت نیست.
- معمولاً به شکل فرورفتگی یا ظاهر پوست پرتقالی دیده میشود.
- بیشتر در ران، باسن یا شکم دیده میشود.
- معمولاً درد، گرمی، تب و گسترش سریع ایجاد نمیکند.
- یک مسئله ظاهری است و وضعیت اورژانسی محسوب نمیشود.
بنابراین اگر پوست در مدت کوتاهی دردناک، گرم و متورم شده است، نباید آن را با سلولیت زیبایی اشتباه گرفت.
علائم سلولیت عفونی پوست
علائم معمولاً در یک ناحیه از بدن آغاز میشوند و ممکن است طی چند ساعت یا چند روز گسترش پیدا کنند. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- قرمزی یا تغییر رنگ پوست
- گرمشدن ناحیه درگیر
- تورم
- درد یا حساسیت به لمس
- کشیده یا براقشدن پوست
- افزایش تدریجی وسعت ناحیه درگیر
- گاهی تاول یا ترشح
- احساس خستگی و کسالت
- تب یا لرز
- حساس یا متورمشدن غدد لنفاوی نزدیک محل عفونت
در پوستهای تیره، قرمزی ممکن است بهوضوح دیده نشود. در این شرایط باید بیشتر به گرمی، تورم، درد، تغییر بافت یا تغییر رنگ نسبت به پوست اطراف توجه کرد.
نبودن تب نیز سلولیت را رد نمیکند. بعضی افراد، بهخصوص در مراحل اولیه یا در سالمندان و بیماران دارای ضعف سیستم ایمنی، ممکن است تب مشخصی نداشته باشند.
سلولیت بیشتر کدام قسمتهای بدن را درگیر میکند؟
سلولیت میتواند در هر ناحیهای ایجاد شود، اما بعضی قسمتها بیشتر درگیر میشوند:
سلولیت پا
پا و ساق شایعترین محل درگیری هستند. عفونت قارچی بین انگشتان، زخم پای دیابتی، ترک پاشنه، ورم مزمن پا و اختلال گردش خون میتوانند احتمال بروز یا عود آن را افزایش دهند.
سلولیت دست
بریدگی، خراش، زخم، گازگرفتگی حیوان یا انسان و آسیبهای هنگام کار ممکن است زمینه ورود باکتری را فراهم کنند. عفونت دست بهدلیل ساختارهای ظریف تاندون، مفصل و غلافهای اطراف آن باید جدی گرفته شود.
سلولیت صورت و اطراف چشم
تورم و قرمزی اطراف چشم یا بینی نیازمند ارزیابی سریعتر است؛ زیرا عفونتهای این ناحیه ممکن است جدیتر باشند و گاهی به بررسی بیمارستانی نیاز پیدا کنند.
سلولیت اطراف زخم یا محل جراحی
زخمهای جراحی، زخم بستر، زخمهای مزمن و زخم پای دیابتی ممکن است با عفونت پوست اطراف همراه شوند. در این وضعیت، فقط ظاهر پوست کافی نیست و عمق زخم و احتمال درگیری بافتهای عمیقتر نیز باید بررسی شود. برای علائم هشدار پس از عمل، مقاله علائم عفونت زخم بعد از جراحی را بخوانید. برای مراقبت تخصصی میتوانید درباره درمان عفونت زخم نیز بیشتر بدانید.
علت ایجاد سلولیت چیست؟
سلولیت معمولاً زمانی رخ میدهد که باکتریها از سد دفاعی پوست عبور کنند. گاهی محل ورود کاملاً مشخص است و گاهی هیچ بریدگی واضحی دیده نمیشود.
راههای احتمالی ورود باکتری عبارتاند از:
- بریدگی یا خراش پوستی
- ترک پاشنه یا خشکی شدید پوست
- زخم پای دیابتی
- اگزما و التهاب پوستی
- عفونت قارچی بین انگشتان پا
- نیش حشرات
- سوختگی
- زخم جراحی
- گازگرفتگی حیوان یا انسان
- سوراخشدن پوست با جسم خارجی
- تزریق غیربهداشتی
- زخمهای مزمن پا
باکتریهای استرپتوکوک و استافیلوکوک از عوامل شایع عفونتهای پوست و بافت نرم هستند؛ اما نوع میکروب در تمام بیماران یکسان نیست. محل عفونت، وجود چرک، تماس زخم با آب، گازگرفتگی، سابقه بستری، شرایط سیستم ایمنی و سابقه عفونت مقاوم میتوانند بر تصمیم درمانی اثر بگذارند.
چه افرادی بیشتر در معرض سلولیت هستند؟
هر فردی ممکن است به سلولیت مبتلا شود، اما احتمال بروز یا عود آن در بعضی افراد بیشتر است:
- افراد مبتلا به دیابت، بهخصوص در صورت کنترل نامناسب قند خون
- افرادی که ورم مزمن پا یا لنفادم دارند
- بیماران مبتلا به نارسایی وریدی یا اختلال گردش خون
- افرادی که زخم مزمن، زخم بستر یا زخم پای دیابتی دارند
- بیماران دارای ضعف سیستم ایمنی
- افرادی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند
- بیماران تحت شیمیدرمانی
- افراد مبتلا به اگزما یا خشکی و ترک شدید پوست
- کسانی که قارچ بین انگشتان پا دارند
- افرادی که قبلاً سلولیت داشتهاند
- افراد دارای اضافهوزن یا چاقی
- کسانی که بهتازگی جراحی یا آسیب پوستی داشتهاند
وجود این عوامل الزاماً به معنای ابتلا نیست؛ اما باعث میشود تغییرات پوستی جدید با حساسیت بیشتری بررسی شوند.
چه علائمی در سلولیت خطرناک هستند؟
سلولیت ممکن است از یک عفونت محدود به وضعیتی جدی تبدیل شود. در صورت مشاهده موارد زیر، مراجعه فوری پزشکی ضروری است:
- گسترش سریع قرمزی یا تورم
- تب بالا یا لرز
- ضربان قلب یا تنفس سریع
- ضعف شدید، سرگیجه یا احساس غش
- گیجی، خوابآلودگی غیرعادی یا کاهش هوشیاری
- سرد و مرطوبشدن پوست یا رنگپریدگی
- ایجاد لکههای بنفش، سیاه یا تاولهای غیرعادی
- درد بسیار شدید، بهخصوص اگر بیشتر از ظاهر ضایعه باشد
- بیحسی یا کاهش حس ناحیه
- ترشح بدبو یا وجود چرک
- درگیری اطراف چشم، بینی یا صورت
- تورم شدید دست یا پا
- محدودشدن حرکت مفصل نزدیک عفونت
- عدم بهبود یا بدترشدن پس از شروع درمان
- بروز علائم در فرد دیابتی، بیمار دارای ضعف ایمنی یا فرد مبتلا به زخم مزمن
درد شدید و غیرمتناسب، پیشرفت بسیار سریع، تاول یا تغییر رنگ تیره میتواند نشانه عفونت عمیقتری باشد و نباید منتظر ماند تا خودبهخود برطرف شود.
اگر قرمزی، تورم یا درد پوست در حال گسترش است یا همراه با تب و لرز شده، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید. دریافت نوبت بررسی عفونت پوست
سلولیت چگونه تشخیص داده میشود؟
در بسیاری از موارد، پزشک بر اساس شرح حال و معاینه پوست میتواند سلولیت را تشخیص دهد. محل ضایعه، سرعت گسترش، وجود درد و گرمی، تب، زخم، چرک و بیماریهای زمینهای در تصمیمگیری اهمیت دارند.
آزمایش خون یا کشت برای همه بیماران ضروری نیست. طبق راهنمای انجمن بیماریهای عفونی آمریکا، در سلولیت معمولی انجام روتین کشت خون یا نمونهبرداری پوستی توصیه نمیشود؛ اما در شرایطی مانند ضعف شدید سیستم ایمنی، گازگرفتگی، آسیب در آب، وجود زخم باز یا احتمال عفونت غیرمعمول ممکن است آزمایشهای تکمیلی لازم باشند.
اگر پزشک به آبسه، عفونت استخوان، درگیری مفصل، جسم خارجی یا عفونت عمقی شک داشته باشد، ممکن است سونوگرافی، رادیوگرافی یا تصویربرداریهای دیگر درخواست شود.
درمان سلولیت عفونی چگونه است؟
درمان باید متناسب با شدت بیماری، محل درگیری و شرایط بیمار انتخاب شود.
درمان آنتیبیوتیکی
سلولیت باکتریایی معمولاً به آنتیبیوتیک نیاز دارد. موارد خفیف اغلب با داروی خوراکی درمان میشوند، اما در عفونتهای شدید، درگیری نواحی حساس، وجود علائم عمومی یا ضعف سیستم ایمنی ممکن است درمان تزریقی یا بستری لازم باشد.
نوع آنتیبیوتیک برای همه بیماران یکسان نیست. حساسیت دارویی، بارداری، عملکرد کلیه و کبد، شدت عفونت، وجود زخم یا چرک، سابقه میکروب مقاوم و داروهای همزمان باید در نظر گرفته شوند. به همین دلیل نباید از نسخه باقیمانده دیگران یا آنتیبیوتیکهای قبلی استفاده کرد.
استراحت و بالاتر قراردادن اندام
در سلولیت دست یا پا، بالاتر قراردادن اندام در هنگام استراحت میتواند به کاهش تورم کمک کند. این اقدام جایگزین درمان اصلی نیست، اما در کنار درمان تجویزشده مفید است.
کنترل بیماریهای زمینهای
کنترل قند خون، رسیدگی به ورم مزمن، درمان قارچ بین انگشتان، مراقبت از اگزما و بررسی گردش خون از بخشهای مهم درمان و پیشگیری از عود هستند.
درمان آبسه یا زخم همراه
اگر مجموعه چرکی یا آبسه وجود داشته باشد، ممکن است تخلیه لازم شود. در زخم پای دیابتی نیز بررسی عمق زخم، جریان خون، فشار واردشده به پا و احتمال عفونت استخوان اهمیت دارد.
پیگیری روند درمان
ممکن است در ساعات ابتدایی پس از شروع درمان، ظاهر پوست بلافاصله بهتر نشود؛ اما اگر علائم بهسرعت بدتر شوند یا طی ۲ تا ۳ روز نشانهای از بهبود دیده نشود، بیمار باید دوباره ارزیابی شود. راهنمای NICE نیز بر مراجعه مجدد در صورت تشدید علائم یا شروعنشدن بهبود طی این مدت تأکید میکند.
در زمان درمان چه کارهایی را نباید انجام داد؟
- آنتیبیوتیک را بدون معاینه شروع نکنید.
- داروی تجویزشده را خودسرانه تعویض یا قطع نکنید.
- ناحیه متورم را شدید ماساژ ندهید.
- تاولها را در خانه نترکانید.
- روی زخم مواد گیاهی، خمیردندان، الکل یا ترکیبات نامشخص قرار ندهید.
- آبسه احتمالی را فشار ندهید یا با سوزن تخلیه نکنید.
- در صورت گسترش عفونت، منتظر پایان دوره دارو نمانید.
- مرز قرمزی را صرفاً بر اساس رنگ پوست قضاوت نکنید؛ درد، گرمی و تورم نیز مهماند.
در برخی موارد پزشک برای پیگیری گسترش ضایعه، حاشیه قرمزی را علامتگذاری میکند. این روش باید در کنار ارزیابی علائم عمومی و معاینه انجام شود.
آیا هر قرمزی و تورمی سلولیت است؟
خیر. بیماریها و واکنشهای دیگری نیز ممکن است ظاهری شبیه سلولیت ایجاد کنند، از جمله:
- واکنش التهابی به نیش حشره
- حساسیت تماسی
- اگزما
- نارسایی وریدی و التهاب ناشی از آن
- لخته وریدی
- نقرس
- التهاب مفصل
- سوختگی
- واکنش به تزریق یا واکسن
- آبسه پوستی
- بثورات ویروسی مانند آبلهمرغان در بزرگسالان
تشخیص اشتباه ممکن است باعث مصرف بیدلیل آنتیبیوتیک یا تأخیر در درمان بیماری اصلی شود. اگر قرمزی پوست ناگهانی، گرم، دردناک یا در حال گسترش است، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.
آیا سلولیت مسری است؟
سلولیت معمولاً از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود؛ زیرا عفونت در لایههای عمقی پوست قرار دارد. بااینحال، اگر زخم باز یا ترشح چرکی وجود داشته باشد، رعایت بهداشت دست، پوشاندن صحیح زخم و استفادهنکردن مشترک از حوله و وسایل شخصی اهمیت دارد.
علت عود سلولیت چیست؟
پس از یک بار ابتلا، احتمال بازگشت سلولیت افزایش پیدا میکند؛ بهخصوص اگر عامل زمینهای همچنان وجود داشته باشد. دلایل شایع عود عبارتاند از:
- ورم مزمن پا
- لنفادم
- نارسایی وریدی
- قارچ بین انگشتان پا
- ترکهای پوستی
- اگزمای کنترلنشده
- زخم مزمن
- چاقی
- کنترل نامناسب دیابت
درمان عامل زمینهای بخش مهمی از پیشگیری است. آنتیبیوتیک پیشگیرانه برای همه افراد توصیه نمیشود و فقط در موارد مشخص و پس از بررسی تعداد دفعات عود، عوامل خطر و احتمال مقاومت میکروبی توسط پزشک یا متخصص بیماریهای عفونی مطرح میشود.
چگونه از سلولیت عفونی پیشگیری کنیم؟
همیشه نمیتوان از سلولیت جلوگیری کرد، اما اقدامات زیر احتمال بروز یا عود آن را کاهش میدهند:
- بریدگیها و خراشها را با روش مناسب تمیز و پوشانده نگه دارید.
- پوست خشک را با مرطوبکننده مناسب از ترکخوردن محافظت کنید.
- عفونت قارچی بین انگشتان پا را درمان کنید.
- در محیطهای کاری از کفش و دستکش مناسب استفاده کنید.
- از راهرفتن پابرهنه در محیطهای پرخطر خودداری کنید.
- قند خون را طبق برنامه درمانی کنترل کنید.
- پاها را، بهخصوص در صورت ابتلا به دیابت، روزانه بررسی کنید.
- زخمهای مزمن را زیر نظر تیم درمان پیگیری کنید.
- ورم مزمن پا و مشکلات وریدی را درمان و کنترل کنید.
- ناخنها را با احتیاط کوتاه کنید.
- از دستکاری جوش، تاول، زخم و پینه خودداری کنید.
- بعد از گازگرفتگی یا زخم عمیق، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
پرسشهای متداول
آیا سلولیت عفونی بدون آنتیبیوتیک خوب میشود؟
سلولیت باکتریایی معمولاً به درمان آنتیبیوتیکی نیاز دارد و نباید منتظر ماند تا خودبهخود برطرف شود. انتخاب دارو بر اساس معاینه، محل عفونت، شدت بیماری و شرایط بیمار انجام میشود.
آیا سلولیت همیشه با تب همراه است؟
خیر. سلولیت ممکن است فقط با قرمزی، گرمی، تورم و درد ظاهر شود. نبودن تب بهخصوص در مراحل اولیه، سالمندان یا افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، عفونت را رد نمیکند.
از کجا بفهمیم قرمزی پوست در حال گسترش است؟
افزایش وسعت قرمزی، بیشترشدن درد و تورم یا ایجاد علائم جدید میتواند نشانه پیشرفت باشد. گاهی پزشک مرز ناحیه را علامت میزند تا تغییرات آن بهتر بررسی شود.
آیا سلولیت عفونی همان آبسه است؟
خیر. سلولیت عفونت منتشر پوست و بافت زیرپوستی است؛ آبسه مجموعه محدود چرک محسوب میشود. آبسه ممکن است به تخلیه نیاز داشته باشد و تشخیص تفاوت آنها باید توسط پزشک انجام شود.
سلولیت چه زمانی به بستری نیاز دارد؟
در صورت بدحالبودن بیمار، افت فشار، گیجی، گسترش سریع عفونت، درگیری اطراف چشم، احتمال عفونت عمقی، ضعف شدید سیستم ایمنی یا پاسخندادن به درمان خوراکی ممکن است ارزیابی بیمارستانی و درمان تزریقی لازم باشد.
برای سلولیت به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
پزشک عمومی، متخصص داخلی یا متخصص بیماریهای عفونی میتواند ارزیابی اولیه را انجام دهد. در موارد شدید، عودکننده، مرتبط با زخم دیابتی یا مشکوک به عفونت عمقی، بررسی متخصص عفونی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جمعبندی
سلولیت عفونی یک عفونت باکتریایی پوست و بافت زیر آن است که معمولاً با قرمزی، گرمی، تورم و درد ظاهر میشود. این بیماری با سلولیت زیبایی تفاوت دارد و در صورت درماننشدن ممکن است گسترش پیدا کند.
تشخیص زودهنگام و درمان مناسب معمولاً نتیجه خوبی دارد؛ اما تب، گسترش سریع، درد شدید، لکههای تیره، گیجی، ضعف قابلتوجه یا درگیری اطراف چشم از علائمی هستند که مراجعه فوری را ضروری میکنند. مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک نیز میتواند تشخیص را دشوارتر کند و خطر عوارض یا مقاومت میکروبی را افزایش دهد.
برای بررسی سلولیت عفونی، عفونت زخم یا عفونتهای عودکننده پوست میتوانید برای دریافت نوبت از دکتر عالیه پوردست اقدام کنید.
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
منابع پزشکی پیشنهادی مقاله
دریافت نوبت بررسی عفونت پوست
برای بررسی سلولیت عفونی، عفونت زخم یا عفونتهای عودکننده پوست میتوانید برای دریافت نوبت از دکتر عالیه پوردست اقدام کنید.
دریافت نوبت معاینه