آبله‌مرغان در بزرگسالان؛ علائم، راه انتقال، درمان و نشانه‌های خطر

آبله‌مرغان بیشتر به‌عنوان یکی از بیماری‌های دوران کودکی شناخته می‌شود، اما بزرگسالان هم ممکن است به آن مبتلا شوند. نکته مهم این است که بیماری در سنین بزرگسالی گاهی شدیدتر پیش می‌رود و احتمال بروز عوارضی مانند عفونت پوستی یا درگیری ریه بیشتر است.

به همین دلیل، فرد بزرگسالی که دانه‌های مشکوک به آبله‌مرغان دارد، بهتر است در همان ساعات ابتدایی با پزشک تماس بگیرد؛ به‌خصوص اگر باردار است، بیماری زمینه‌ای دارد یا داروهای تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مصرف می‌کند.

در ادامه، با علائم آبله‌مرغان، مدت واگیری، روش‌های مراقبت و نشانه‌هایی آشنا می‌شویم که مراجعه سریع به متخصص بیماری‌های عفونی را ضروری می‌کنند.

آبله‌مرغان چیست؟

آبله‌مرغان یک بیماری ویروسی و بسیار مسری است که بر اثر ویروس «واریسلا زوستر» ایجاد می‌شود. این همان ویروسی است که می‌تواند سال‌ها بعد، با فعال شدن مجدد در بدن، باعث بیماری زونا شود.

هر فردی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته و در برابر آن واکسینه نشده باشد، ممکن است در تماس با بیمار مبتلا شود. انتقال ویروس فقط از فردی که آبله‌مرغان دارد اتفاق نمی‌افتد؛ تماس با تاول‌های زونای فعال نیز می‌تواند در فرد فاقد ایمنی باعث آبله‌مرغان شود.

دوره نهفتگی بیماری معمولاً بین ۱۰ تا ۲۱ روز است؛ یعنی ممکن است علائم تا حدود سه هفته پس از تماس با فرد بیمار ظاهر شوند.

علائم آبله‌مرغان در بزرگسالان چیست؟

در بزرگسالان ممکن است یک یا دو روز پیش از ظاهر شدن بثورات پوستی، علائم عمومی بیماری آغاز شوند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• تب
• خستگی و بی‌حالی
• سردرد
• کاهش اشتها
• بدن‌درد
• احساس ناخوشی عمومی

پس از این مرحله، دانه‌های پوستی ظاهر می‌شوند. این دانه‌ها معمولاً ابتدا روی صورت، قفسه سینه یا پشت دیده می‌شوند و سپس ممکن است به قسمت‌های دیگر بدن گسترش پیدا کنند.

ضایعات آبله‌مرغان به‌تدریج تغییر شکل می‌دهند: ابتدا به‌صورت لکه‌های قرمز هستند، سپس به برجستگی و تاول‌های کوچک حاوی مایع تبدیل می‌شوند و در نهایت روی آن‌ها دلمه می‌بندد. یکی از ویژگی‌های نسبتاً مشخص بیماری این است که ممکن است هم‌زمان دانه‌های تازه، تاول و ضایعات دلمه‌بسته روی پوست دیده شوند.

دانه‌ها معمولاً خارش دارند و گاهی در دهان، اطراف چشم یا ناحیه تناسلی نیز ایجاد می‌شوند. بااین‌حال، هر ضایعه تاولی یا خارش‌داری آبله‌مرغان نیست و تشخیص قطعی باید با نظر پزشک انجام شود.

اگر تب چند روز ادامه پیدا کند یا علت آن مشخص نباشد، مقاله تب طولانی و زمان مراجعه به متخصص عفونی می‌تواند راهنمای مفیدی باشد.

چرا آبله‌مرغان در بزرگسالان مهم‌تر است؟

آبله‌مرغان در بسیاری از افراد بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کند، اما احتمال شدید شدن بیماری در نوجوانان و بزرگسالان بیشتر از کودکان است.

یکی از عوارض مهم در بزرگسالان، درگیری ریه یا پنومونی ناشی از آبله‌مرغان است. احتمال عفونت باکتریایی ضایعات پوستی، کم‌آبی بدن و در موارد نادر، درگیری مغز یا سایر اندام‌ها نیز وجود دارد. اگر سرفه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه ظاهر شد، بررسی عفونت ریه و سرفه طولانی اهمیت پیدا می‌کند.

افراد زیر باید بیماری را جدی‌تر بگیرند:

• زنان باردار
• افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
• بیماران مبتلا به سرطان یا HIV
• دریافت‌کنندگان پیوند
• افرادی که شیمی‌درمانی می‌شوند
• مصرف‌کنندگان بعضی داروهای کورتونی یا سرکوب‌کننده ایمنی
• افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی یا پوستی
• کسانی که سیگار مصرف می‌کنند یا بیماری تنفسی زمینه‌ای دارند

در این شرایط، منتظر شدید شدن علائم نمانید و همان ابتدا با پزشک تماس بگیرید.

آبله‌مرغان چگونه منتقل می‌شود؟

ویروس می‌تواند از طریق ذرات تنفسی و تماس مستقیم با مایع داخل تاول‌ها منتقل شود. قرار گرفتن در یک محیط بسته با فرد بیمار، تماس نزدیک یا استفاده مشترک از بعضی وسایل شخصی می‌تواند احتمال انتقال را افزایش دهد.

فرد مبتلا معمولاً از یک تا دو روز پیش از ظاهر شدن دانه‌ها واگیردار است و تا زمانی که تمام ضایعات خشک و دلمه‌بسته شوند، می‌تواند بیماری را منتقل کند.

در موارد خفیفی که پس از واکسیناسیون ایجاد می‌شوند، ممکن است همه ضایعات دلمه نبندند. در چنین شرایطی، فرد تا زمانی که دست‌کم ۲۴ ساعت هیچ دانه تازه‌ای ایجاد نشده باشد، واگیردار در نظر گرفته می‌شود.

بنابراین تنها کمتر شدن تب یا بهتر شدن حال عمومی به معنای پایان واگیری نیست.

بیمار چه مدت باید در خانه بماند؟

فرد مبتلا نباید تا پایان دوره واگیری به محل کار، دانشگاه یا مکان‌های عمومی برود. این زمان برای بسیاری از بیماران حدود پنج تا هفت روز پس از آغاز بثورات است، اما معیار اصلی، خشک و دلمه‌بسته شدن تمام ضایعات است؛ نه تعداد روزهایی که گذشته است.

تا آن زمان باید تماس نزدیک با افراد زیر کاملاً محدود شود:

• زنان بارداری که سابقه ابتلا یا واکسیناسیون آن‌ها مشخص نیست
• نوزادان
• افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
• بیماران مبتلا به سرطان
• دریافت‌کنندگان داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
• افرادی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته‌اند یا واکسینه نشده‌اند

اگر لازم است به مطب یا مرکز درمانی مراجعه کنید، ابتدا تلفنی اطلاع دهید که احتمال آبله‌مرغان وجود دارد. ورود بدون هماهنگی به فضای انتظار می‌تواند افراد آسیب‌پذیر را در معرض بیماری قرار دهد.

درمان آبله‌مرغان در بزرگسالان چگونه است؟

بخش مهمی از درمان شامل کنترل علائم، نوشیدن مایعات کافی و جلوگیری از عفونت ضایعات پوستی است. بااین‌حال، چون سن بالاتر از ۱۲ سال یکی از عوامل افزایش احتمال عوارض است، پزشک ممکن است برای فرد بزرگسال داروی ضدویروس تجویز کند.

داروهای ضدویروس هنگامی بیشترین اثربخشی را دارند که خیلی زود و ترجیحاً در ۲۴ ساعت ابتدایی ظاهر شدن دانه‌ها شروع شوند. به همین دلیل، تماس زودهنگام با پزشک اهمیت دارد.

این داروها برای همه افراد به یک شکل تجویز نمی‌شوند. زمان شروع علائم، شدت بیماری، بارداری، عملکرد کلیه، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی بیمار بر تصمیم پزشک اثر می‌گذارند. بنابراین از مصرف خودسرانه آسیکلوویر، آنتی‌بیوتیک یا باقی‌مانده داروهای فرد دیگری خودداری کنید.

آنتی‌بیوتیک نیز خود ویروس آبله‌مرغان را درمان نمی‌کند و فقط اگر عفونت باکتریایی ثانویه ایجاد شده باشد، ممکن است پزشک آن را تجویز کند. اگر اطراف دانه‌ها قرمز، گرم و دردناک شد، احتمال سلولیت عفونی پوست باید بررسی شود.

اگر در بزرگسالی دانه‌های تاولی مشکوک دیده‌اید، برای ارزیابی زودهنگام اقدام کنید. دریافت نوبت مشاوره با متخصص عفونی

برای کاهش تب و خارش چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

چند اقدام ساده می‌تواند تحمل دوره بیماری را آسان‌تر کند:

• آب و مایعات کافی بنوشید.
• لباس‌های آزاد، سبک و نخی بپوشید.
• برای کاهش خارش از حمام با آب خنک یا ولرم استفاده کنید.
• پس از حمام، پوست را با حوله نکشید و فقط به‌آرامی خشک کنید.
• ناخن‌ها را کوتاه و تمیز نگه دارید.
• از خاراندن و کندن دلمه‌ها خودداری کنید.
• درباره استفاده از لوسیون‌های خنک‌کننده یا داروهای ضدحساسیت با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
• برای تب یا درد، تنها از دارویی استفاده کنید که با شرایط پزشکی شما سازگار باشد.

در منابع معتبر توصیه شده است که در زمان ابتلا به آبله‌مرغان، ایبوپروفن بدون توصیه پزشک مصرف نشود؛ زیرا با بروز بعضی عفونت‌های شدید پوستی ارتباط داشته است. همچنین نباید برای کودکان و نوجوانان مبتلا به آبله‌مرغان از آسپرین استفاده شود.

اگر بیماری کلیوی یا کبدی دارید، باردار هستید، داروی رقیق‌کننده خون مصرف می‌کنید یا به‌طور منظم داروی دیگری می‌خورید، حتی برای انتخاب مسکن نیز با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

چگونه از باقی ماندن جای دانه‌ها جلوگیری کنیم؟

مهم‌ترین کار، نخاراندن دانه‌هاست. خاراندن شدید می‌تواند باعث زخم، عفونت باکتریایی و باقی ماندن لک یا فرورفتگی روی پوست شود.

برای کاهش احتمال ایجاد جای زخم:

• ناخن‌ها را کوتاه کنید.
• پوست را تمیز و خشک نگه دارید.
• از ترکاندن تاول‌ها خودداری کنید.
• لباس تنگ و زبر نپوشید.
• روی ضایعات از الکل، مواد ضدعفونی‌کننده قوی یا درمان‌های خانگی تحریک‌کننده استفاده نکنید.
• اگر اطراف دانه‌ها قرمز، داغ، متورم یا دردناک شد، به پزشک اطلاع دهید.

بعد از افتادن دلمه‌ها نیز محافظت پوست در برابر نور آفتاب می‌تواند به کمتر شدن تیرگی موقت کمک کند. محصولات پوستی باید پس از بسته شدن کامل زخم‌ها و متناسب با نوع پوست انتخاب شوند.

چه علائمی نیازمند مراجعه فوری به پزشک هستند؟

در صورت مشاهده هرکدام از موارد زیر، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید:

• تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سرفه شدید
• گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا کاهش هوشیاری
• سردرد بسیار شدید، سفتی گردن یا اختلال در تعادل
• تب بالا یا تبی که طولانی شده یا پس از بهبود دوباره برگشته است
• استفراغ مکرر یا ناتوانی در نوشیدن مایعات
• کاهش واضح ادرار یا نشانه‌های کم‌آبی
• قرمزی، تورم، گرمی، درد شدید یا ترشح چرکی اطراف دانه‌ها
• درگیری چشم یا ایجاد ضایعه نزدیک چشم
• گسترش بسیار سریع بثورات
• بروز بیماری در دوران بارداری
• ابتلا در فرد دارای ضعف سیستم ایمنی

اگر فرد دچار مشکل تنفسی، تشنج، بی‌هوشی یا افت شدید سطح هوشیاری شده است، به خدمات اورژانس مراجعه کنید.

اگر با فرد مبتلا تماس داشته‌ایم چه کنیم؟

اگر قبلاً آبله‌مرغان نگرفته‌اید، واکسینه نشده‌اید یا از وضعیت ایمنی خود مطمئن نیستید، بهتر است پس از تماس نزدیک با بیمار، زود با پزشک مشورت کنید.

برای بعضی افراد واجد شرایط، واکسیناسیون پس از تماس می‌تواند از ابتلا جلوگیری کند یا شدت بیماری را کاهش دهد. برای برخی افراد پرخطر که امکان دریافت واکسن ندارند نیز ممکن است اقدامات پیشگیرانه دیگری در نظر گرفته شود. زمان انجام این اقدامات مهم است؛ بنابراین نباید منتظر ظاهر شدن دانه‌ها ماند.

زنان باردار و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف باید پس از تماس مشکوک، در همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرند. واکسن آبله‌مرغان از نوع زنده است و برای همه افراد، از جمله در دوران بارداری، مناسب نیست.

آیا بزرگسالان به واکسن آبله‌مرغان نیاز دارند؟

افرادی که مدرکی از ایمنی در برابر آبله‌مرغان ندارند، ممکن است به دو نوبت واکسن نیاز داشته باشند. سابقه تأییدشده ابتلا، واکسیناسیون مستند یا بعضی آزمایش‌های پزشکی می‌تواند برای ارزیابی ایمنی استفاده شود.

بااین‌حال، تصمیم‌گیری درباره واکسیناسیون باید با توجه به سن، بارداری، وضعیت سیستم ایمنی، داروهای مصرفی و برنامه واکسیناسیون محل زندگی انجام شود. اگر به خاطر ندارید در کودکی آبله‌مرغان گرفته‌اید یا نه، پیش از اقدام خودسرانه با پزشک مشورت کنید.

برای آشنایی با سایر واکسن‌های مهم در سنین بالاتر، از جمله واکسن زونا، مقاله راهنمای واکسیناسیون بزرگسالان را بخوانید.

پرسش‌های رایج

جمع‌بندی

آبله‌مرغان در بزرگسالان همیشه یک بیماری ساده و بی‌خطر نیست. فرد مبتلا باید تا خشک و دلمه‌بسته شدن تمام ضایعات از دیگران فاصله بگیرد و به‌ویژه با زنان باردار، نوزادان و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی تماس نداشته باشد.

به دلیل امکان استفاده زودهنگام از درمان ضدویروسی و احتمال بیشتر عوارض در بزرگسالان، بهتر است در شروع علائم با دکتر عالیه پوردست، متخصص بیماری‌های عفونی مشورت شود. بروز تنگی نفس، گیجی، تب طولانی، کم‌آبی یا علائم عفونت پوستی نیازمند ارزیابی سریع پزشکی است.

اگر در بزرگسالی دچار تب و دانه‌های تاولی شده‌اید، یا با فرد مبتلا به آبله‌مرغان تماس داشته‌اید و از وضعیت ایمنی خود مطمئن نیستید، می‌توانید برای ارزیابی شرایط و دریافت راهنمایی متناسب با وضعیتتان نوبت حضوری یا مشاوره دریافت کنید.

این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.