بعد از جراحی، کمی درد یا قرمزی محدود ممکن است طبیعی باشد. در این مقاله با تفاوت ترمیم طبیعی و عفونت، علائم هشدار، مراقبت از بخیه و زمان مراجعه فوری آشنا میشوید.
بعد از جراحی، کمی درد، تورم خفیف یا قرمزی محدود در اطراف محل بخیه میتواند بخشی از روند طبیعی ترمیم باشد. چیزی که باید جدی گرفته شود، بدترشدن این علائم بهجای بهبود تدریجی است؛ برای مثال بیشترشدن درد، گسترش قرمزی، گرمشدن پوست، خروج چرک، بوی نامطبوع، بازشدن لبههای زخم یا بروز تب.
عفونت زخم جراحی همیشه به سطح پوست محدود نمیماند و در بعضی افراد ممکن است بافتهای عمقیتر یا محل جراحی را نیز درگیر کند. اگر پس از عمل متوجه تغییر غیرعادی در زخم شدهاید، بهتر است منتظر ویزیت بعدی نمانید و با جراح یا پزشک خود تماس بگیرید.
عفونت زخم جراحی چیست؟
عفونت محل جراحی زمانی ایجاد میشود که میکروبها وارد برش ایجادشده در پوست یا بافتهای زیر آن شوند. این عفونت ممکن است تنها پوست و بافت سطحی را درگیر کند یا به لایههای عمیقتر و محل جراحی برسد. این موضوع با عفونت زخم بستر متفاوت است، هرچند هر دو میتوانند به مراقبت تخصصی نیاز داشته باشند.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا، قرمزی و درد اطراف محل جراحی، خروج مایع کدر و تب را از نشانههای مهم عفونت محل جراحی میداند. بعضی از این عفونتها فقط با درمان دارویی کنترل میشوند و برخی دیگر ممکن است به تخلیه یا اقدام جراحی نیاز داشته باشند.
وجود عفونت به این معنا نیست که جراحی حتماً بهدرستی انجام نشده است. با وجود رعایت اصول استریل، بازشدن سد دفاعی پوست و شرایط جسمی بیمار میتواند احتمال ورود یا رشد میکروبها را افزایش دهد.
عفونت زخم چه زمانی ممکن است ظاهر شود؟
بیشتر افراد تصور میکنند اگر در چند روز اول مشکلی ایجاد نشود، دیگر احتمال عفونت وجود ندارد. درحالیکه علائم ممکن است از چند روز پس از جراحی تا زمان ترمیم زخم ظاهر شوند.
بسیاری از عفونتها طی دو تا سه هفته نخست دیده میشوند، اما در جراحیهایی که پروتز، پیچ، پلاک یا تجهیزات دیگری در بدن قرار داده شده است، بعضی عفونتها ممکن است دیرتر بروز کنند. بنابراین تغییرات غیرعادی محل جراحی، حتی مدتی پس از عمل، نباید نادیده گرفته شود.
تفاوت ترمیم طبیعی زخم با عفونت چیست؟
در روزهای ابتدایی پس از عمل، مقدار کمی درد، تورم یا قرمزی محدود میتواند طبیعی باشد. گاهی مقدار بسیار کمی ترشح شفاف یا خونابه نیز در ساعات اولیه دیده میشود. بااینحال، نمیتوان فقط با مشاهده یک علامت درباره عفونت تصمیم گرفت.
مهمترین نکته، جهت تغییر علائم است:
روند معمول ترمیم
- درد بهتدریج کمتر میشود.
- قرمزی محدود میماند یا کاهش پیدا میکند.
- تورم بهمرور فروکش میکند.
- ترشحات کمتر میشوند.
- لبههای زخم بسته میمانند.
- حال عمومی بیمار رو به بهبود است.
علائمی که بیشتر به نفع عفونت هستند
- درد پس از چند روز بیشتر شود.
- قرمزی از محدوده زخم فراتر برود.
- پوست اطراف زخم گرمتر و متورمتر شود.
- ترشح تازه، غلیظ یا چرکی ایجاد شود.
- زخم بوی نامطبوع پیدا کند.
- بخیهها باز شوند یا لبههای زخم از هم فاصله بگیرند.
- بیمار تب کند یا حال عمومی او بدتر شود.
اگر درباره طبیعیبودن ظاهر زخم مطمئن نیستید، بهتر است تصویر زخم را برای افراد دیگر ارسال نکنید و از جراح، پرستار زخم یا پزشک بخواهید آن را بهصورت حضوری یا از مسیر ارتباطی امن بررسی کند.
علائم عفونت زخم بعد از جراحی
قرمزی در حال گسترش
قرمزی محدود در اطراف برش ممکن است در روزهای اول طبیعی باشد. نگرانی زمانی بیشتر میشود که ناحیه قرمز بهتدریج وسیعتر، دردناکتر یا گرمتر شود.
در پوستهای تیرهتر ممکن است قرمزی بهوضوح دیده نشود. در این شرایط، گرمشدن پوست، تورم، درد و تغییر رنگ نسبت به پوست اطراف اهمیت بیشتری پیدا میکند.
افزایش درد
درد جراحی معمولاً باید بهتدریج کمتر شود. بازگشت درد پس از یک دوره بهبود یا افزایش ناگهانی آن میتواند نشانه عفونت، جمعشدن مایع، خونریزی یا بازشدن زخم باشد.
خروج ترشح یا چرک
ترشح زرد یا سبز، مایع کدر، افزایش ناگهانی ترشح یا خیسشدن مکرر پانسمان باید بررسی شود. هر ترشحی چرک نیست، اما تغییر مقدار، رنگ، غلظت یا بوی ترشح اهمیت دارد.
بوی نامطبوع
بوی ناخوشایند ممکن است در بعضی موارد بهدلیل باقیماندن طولانی پانسمان ایجاد شود، اما اگر بو تازه و شدید است یا همراه با ترشح، درد و تورم دیده میشود، احتمال عفونت باید بررسی شود.
بازشدن لبههای زخم
فاصلهگرفتن لبههای زخم یا بازشدن بخیه همیشه ناشی از عفونت نیست؛ فشار و کشش روی زخم، سرفه شدید، فعالیت زودهنگام یا اختلال ترمیم نیز ممکن است نقش داشته باشند. بااینحال، این وضعیت نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
تب یا احساس بیماری
تب، لرز، ضعف، بیحالی و کاهش اشتها ممکن است نشان دهد عفونت فقط به سطح زخم محدود نمانده است. CDC توصیه میکند در صورت مشاهده قرمزی و درد محل عمل، ترشح یا تب، بیمار سریعاً با پزشک تماس بگیرد.
چه کسانی بیشتر در معرض عفونت زخم هستند؟
احتمال عفونت برای تمام افراد یکسان نیست. عوامل زیر ممکن است خطر را افزایش دهند:
- دیابت، بهخصوص اگر قند خون کنترل نباشد؛ در بیماران مبتلا به دیابت ترمیم زخم نیز ممکن است کندتر باشد
- مصرف سیگار و دخانیات
- اضافهوزن یا چاقی
- ضعف سیستم ایمنی
- مصرف بعضی داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی
- سوءتغذیه یا کمبود پروتئین
- اختلال گردش خون
- جراحیهای طولانی یا اورژانسی
- جراحی روی ناحیهای که از قبل عفونت داشته است
- جراحیهایی که در آنها پروتز یا وسیلهای داخل بدن قرار گرفته است
- تماس مکرر دست آلوده با زخم یا پانسمان
- خیس یا آلودهشدن پانسمان
- سابقه عفونت یا کلونیزاسیون با میکروبهای مقاوم
داشتن این عوامل به معنی قطعیبودن عفونت نیست؛ فقط نشان میدهد مراقبت و پیگیری باید دقیقتر انجام شود.
چه زمانی باید فوراً مراجعه کرد؟
در صورت وجود یکی از موارد زیر، با جراح یا پزشک تماس بگیرید و ارزیابی را به زمان ویزیت بعدی موکول نکنید:
- خروج چرک یا ترشح کدر از زخم
- قرمزی، گرمی یا تورم رو به گسترش
- بیشترشدن درد بهجای کاهش آن
- بازشدن زخم یا جداشدن بخیه و منگنه
- بوی نامطبوع تازه و شدید
- تب یا لرز
- خیسشدن مکرر پانسمان با خون یا ترشح
- ایجاد توده دردناک یا احتمال تجمع چرک
- تغییر رنگ تیره یا سیاه در لبههای زخم
- ایجاد علائم پس از جراحی دارای پروتز، پلاک یا پیچ
در موارد زیر مراجعه به اورژانس مناسبتر است:
- گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
- تنگی نفس یا تنفس غیرعادی
- ضعف شدید یا ناتوانی در ایستادن
- ضربان قلب بسیار سریع
- افت فشار خون یا احساس غش
- تب بالا همراه با لرز شدید
- گسترش سریع قرمزی یا تورم
- درد بسیار شدید و نامتناسب با ظاهر زخم
اگر محل جراحی ترشح، افزایش درد، گرمی یا قرمزی در حال گسترش دارد، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
عفونت زخم جراحی چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک معمولاً ابتدا ظاهر زخم و وضعیت عمومی بیمار را بررسی میکند. در این معاینه، موارد زیر اهمیت دارند:
- محل و نوع جراحی
- زمان شروع علائم
- میزان قرمزی، گرمی و تورم
- عمق احتمالی درگیری
- مقدار و نوع ترشح
- وضعیت بخیهها و لبههای زخم
- وجود آبسه یا تجمع مایع
- تب و سایر علائم عمومی
- بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی
- وجود پروتز یا جسم خارجی در محل جراحی
اگر زخم ترشح داشته باشد، ممکن است نمونه مناسبی برای کشت و آزمایش حساسیت آنتیبیوتیکی گرفته شود. نتیجه آزمایش در کنار علائم و معاینه تفسیر میشود و نباید بهتنهایی مبنای مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک قرار گیرد.
در عفونتهای عمیقتر ممکن است آزمایش خون، سونوگرافی یا تصویربرداریهای دیگر لازم باشد. نوع آزمایش به محل جراحی و احتمال درگیری بافتهای عمقی بستگی دارد.
درمان عفونت زخم بعد از جراحی
درمان برای همه بیماران یکسان نیست. عفونت کوچک و سطحی با عفونتی که به بافتهای عمقی یا پروتز رسیده است، برنامه درمانی متفاوتی دارد. خدمات درمان عفونت زخم در مطب میتواند بخشی از مراقبت تخصصی باشد.
آنتیبیوتیک
اگر شواهد عفونت باکتریایی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند. انتخاب دارو باید با توجه به محل جراحی، شدت عفونت، بیماریهای زمینهای، حساسیت دارویی، الگوی مقاومت میکروبی و در صورت وجود، نتیجه کشت انجام شود.
راهنمای NICE توصیه میکند هنگام شک به عفونت محل جراحی همراه با سلولیت، آنتیبیوتیکی انتخاب شود که میکروبهای محتمل را پوشش دهد و الگوی مقاومت محلی و نتایج آزمایش میکروبی نیز در نظر گرفته شود.
مصرف آنتیبیوتیک باقیمانده از درمان قبلی، داروی فرد دیگر یا قطع زودهنگام داروی تجویزشده میتواند درمان را دشوارتر کند.
تخلیه ترشحات یا آبسه
اگر زیر زخم چرک جمع شده باشد، آنتیبیوتیک بهتنهایی ممکن است کافی نباشد. پزشک ممکن است بخشی از بخیهها را باز کند تا ترشحات خارج و زخم بهدرستی پاکسازی شود.
بازکردن بخیه یا فشاردادن زخم در منزل خطرناک است و میتواند عفونت را گسترش دهد.
برداشتن بافت آسیبدیده
وجود بافت مرده میتواند ترمیم را کند کند. در بعضی موارد، پزشک با روش مناسب بافت غیرزنده یا آلوده را برمیدارد. این اقدام باید در محیط درمانی و توسط فرد آموزشدیده انجام شود.
پانسمان تخصصی
پس از پاکسازی یا بازشدن زخم، ممکن است نوع پانسمان تغییر کند. پانسمان بر اساس عمق زخم، مقدار ترشح، محل جراحی و وضعیت پوست انتخاب میشود؛ بنابراین یک نوع پانسمان برای تمام زخمها مناسب نیست.
درمان جراحی
عفونتهای عمیق، عفونت اطراف پروتز، بازشدگی گسترده زخم یا مواردی که به درمان اولیه پاسخ نمیدهند ممکن است به اقدام جراحی نیاز داشته باشند. CDC نیز اشاره میکند که برخی عفونتهای محل جراحی علاوه بر آنتیبیوتیک به مراقبت یا جراحی مجدد احتیاج دارند.
مراقبت از زخم و بخیه در منزل
دستور جراح مقدم بر توصیههای عمومی است؛ زیرا مراقبت از زخم شکم، ارتوپدی، سزارین یا جراحی پوستی الزاماً یکسان نیست.
قبل از تماس با زخم دستها را بشویید
پیش از تعویض پانسمان، دستها را با آب و صابون بشویید و با حوله تمیز خشک کنید. اگر نیازی به لمس زخم یا پانسمان نیست، آن را دستکاری نکنید.
پانسمان را طبق دستور تعویض کنید
تعویض بیشازحد پانسمان میتواند زخم را تحریک کند و باقیماندن پانسمان خیس یا آلوده نیز مناسب نیست. زمان تعویض باید بر اساس دستور تیم درمان و نوع پانسمان باشد.
زخم را خودسرانه ضدعفونی نکنید
الکل، آباکسیژنه، بتادین غلیظ، پودر آنتیبیوتیک، مواد گیاهی و پمادهای نامشخص ممکن است به بافت در حال ترمیم آسیب برسانند یا ارزیابی زخم را دشوار کنند.
طبق راهنمای NICE، تعویض پانسمان زخم جراحی باید با روش بدون تماس و آسپتیک انجام شود. این راهنما برای پاکسازی زخم در ۴۸ ساعت نخست، سرم استریل را مطرح میکند و دوشگرفتن پس از ۴۸ ساعت را عموماً ایمن میداند؛ بااینحال دستور اختصاصی جراح باید در اولویت باشد.
به زخم فشار وارد نکنید
تا زمانی که پزشک اجازه نداده، فعالیتی که باعث کشش، فشار یا ضربه به محل جراحی میشود انجام ندهید. بازگشت به ورزش، کار و رانندگی باید متناسب با نوع جراحی باشد.
وضعیت زخم را روزانه بررسی کنید
بدون دستکاری زخم، به تغییرات قرمزی، تورم، ترشح، بو و وضعیت بخیهها توجه کنید. اگر لازم است از زخم عکس گرفته شود، این کار را با نور و فاصله نسبتاً ثابت انجام دهید تا تغییرات قابل مقایسه باشند.
چگونه احتمال عفونت را کاهش دهیم؟
- دستورهای جراح درباره استحمام و پانسمان را رعایت کنید.
- پیش از تماس ضروری با پانسمان دستها را بشویید.
- زخم را بیدلیل لمس نکنید.
- پانسمان خیس یا آلوده را طبق دستور تعویض کنید.
- قند خون را، بهخصوص در بیماران دیابتی، کنترل کنید.
- سیگار و دخانیات را کنار بگذارید.
- تغذیه کافی و متعادل داشته باشید.
- داروها، بهویژه آنتیبیوتیک تجویزشده، را دقیق مصرف کنید.
- هرگونه تب، ترشح یا افزایش درد را زود گزارش دهید.
- از واردکردن فشار و کشش زودهنگام به محل جراحی خودداری کنید.
راهنمای NICE تأکید میکند بیمار پیش از ترخیص باید بداند چگونه از زخم مراقبت کند، علائم عفونت را بشناسد و در صورت نگرانی با چه فرد یا مرکزی تماس بگیرد.
پرسشهای متداول
آیا کمی قرمزی اطراف بخیه طبیعی است؟
قرمزی محدود و خفیف ممکن است در روزهای نخست طبیعی باشد. اگر قرمزی وسیعتر، گرمتر یا دردناکتر شود یا همراه با ترشح و تب باشد، باید بررسی شود.
آیا ترشح زرد همیشه به معنی عفونت است؟
خیر. ظاهر ترشح به مرحله ترمیم و نوع زخم بستگی دارد. ترشح غلیظ، کدر، بدبو یا رو به افزایش بیشتر نگرانکننده است، بهویژه اگر همراه با درد، تورم یا تب باشد.
آیا برای عفونت بخیه میتوان خودسرانه آنتیبیوتیک مصرف کرد؟
خیر. نوع دارو به محل و شدت عفونت، میکروب احتمالی، سوابق پزشکی و مقاومت آنتیبیوتیکی بستگی دارد. مصرف داروی نامناسب ممکن است علائم را موقتاً تغییر دهد، بدون آنکه عفونت را درمان کند.
اگر بخیه باز شد چه کار کنیم؟
روی زخم فشار وارد نکنید و خودتان آن را نبندید. محل را با یک پانسمان تمیز محافظت کنید و در همان روز با جراح یا مرکز درمانی تماس بگیرید. اگر بازشدگی گسترده است یا با خونریزی، درد شدید یا بیرونزدگی بافت همراه شده، مراجعه فوری لازم است.
آیا بوی بد زخم حتماً نشانه عفونت است؟
بوی نامطبوع بهتنهایی تشخیص عفونت را قطعی نمیکند، اما بوی تازه و شدید همراه با ترشح، گرمی، تورم یا افزایش درد باید ارزیابی شود.
آیا عفونت زخم جراحی مسری است؟
خود عفونت محل جراحی معمولاً مانند سرماخوردگی منتقل نمیشود، اما ترشحات ممکن است حاوی میکروب باشند. شستن دستها، استفاده صحیح از دستکش و دفع مناسب پانسمان آلوده ضروری است.
جمعبندی
مهمترین نشانه عفونت زخم بعد از جراحی، بدترشدن وضعیت بهجای بهبود تدریجی است. افزایش درد، گسترش قرمزی، گرمشدن پوست، ترشح چرکی، بوی نامطبوع، بازشدن زخم و تب باید جدی گرفته شوند.
اگر در ظاهر یا درد زخم تغییر نگرانکنندهای ایجاد شده است، بهتر است همان روز با جراح یا پزشک تماس بگیرید. درمان زودهنگام معمولاً سادهتر است و میتواند از گسترش عفونت به بافتهای عمقی جلوگیری کند.
برای بررسی عفونت زخم و دریافت نوبت از دکتر عالیه پوردست میتوانید از بخش نوبتدهی سایت اقدام کنید.
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. در صورت بروز علائم شدید یا بدترشدن سریع حال بیمار، به اورژانس مراجعه کنید.
منابع پزشکی
دریافت نوبت بررسی عفونت زخم
برای بررسی عفونت زخم و دریافت نوبت از دکتر عالیه پوردست میتوانید از بخش نوبتدهی سایت اقدام کنید.
دریافت نوبت معاینه