HPV چیست؟ علائم، راه‌های انتقال، انواع پرخطر و روش‌های پیشگیری

اگر نام HPV را بعد از یک آزمایش، معاینه پزشکی یا صحبت درباره زگیل تناسلی شنیده باشید، طبیعی است که اولین نگرانی‌تان سرطان باشد. خیلی‌ها وقتی متوجه می‌شوند HPV دارند، تصور می‌کنند حتماً با یک بیماری جدی روبه‌رو شده‌اند؛ در حالی که واقعیت کمی متفاوت است.

HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی، نام یک گروه بزرگ از ویروس‌هاست. بعضی انواع آن تقریباً هیچ مشکل جدی ایجاد نمی‌کنند، برخی می‌توانند باعث زگیل شوند و تعدادی از انواع پرخطر، اگر عفونت برای مدت طولانی در بدن باقی بماند، با بعضی سرطان‌ها ارتباط دارند.

نکته مهم اینجاست که ابتلا به HPV بسیار شایع است و در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی بدون آنکه فرد حتی متوجه ابتلا شده باشد، عفونت را کنترل می‌کند.

در این مقاله می‌خواهیم روشن و بدون ایجاد ترس بی‌مورد توضیح دهیم HPV چیست، چگونه منتقل می‌شود، چه تفاوتی میان انواع کم‌خطر و پرخطر وجود دارد و چه زمانی بررسی پزشکی اهمیت پیدا می‌کند.

ویروس HPV چیست؟

HPV مخفف Human Papillomavirus یا «ویروس پاپیلومای انسانی» است.

برخلاف چیزی که ممکن است از نام آن برداشت شود، HPV یک ویروس واحد نیست. بیش از ۲۰۰ نوع HPV شناخته شده و رفتار همه آنها هم یکسان نیست.

برخی انواع HPV پوست را درگیر می‌کنند و بعضی دیگر می‌توانند نواحی تناسلی، مقعد و دهان و حلق را درگیر کنند.

وقتی درباره HPV در زمینه بیماری‌های مقاربتی صحبت می‌کنیم، معمولاً منظور انواع تناسلی این ویروس است.

HPV چقدر شایع است؟

خیلی شایع‌تر از چیزی است که بسیاری از افراد تصور می‌کنند.

HPV یکی از شایع‌ترین عفونت‌هایی است که از طریق تماس جنسی و تماس نزدیک پوستی منتقل می‌شود و بخش بزرگی از افراد دارای فعالیت جنسی در طول زندگی با حداقل یک نوع آن مواجه می‌شوند.

این موضوع یک دلیل مهم دارد: HPV می‌تواند بدون هیچ علامتی وجود داشته باشد. بنابراین ممکن است فرد ویروس را داشته باشد، از وجود آن مطلع نباشد و آن را به شریک جنسی خود منتقل کند.

در بسیاری از افراد نیز عفونت بدون ایجاد مشکل جدی توسط سیستم ایمنی کنترل می‌شود.

HPV چگونه منتقل می‌شود؟

HPV تناسلی عمدتاً از طریق تماس نزدیک پوست ناحیه تناسلی و تماس جنسی منتقل می‌شود.

انتقال می‌تواند در رابطه واژینال، مقعدی یا دهانی اتفاق بیفتد و برخلاف بعضی عفونت‌ها، برای انتقال HPV الزاماً نیازی به وجود زخم، خونریزی یا حتی زگیل قابل مشاهده نیست.

یعنی فردی که کاملاً سالم به نظر می‌رسد و هیچ ضایعه‌ای ندارد نیز ممکن است HPV داشته باشد.

به همین دلیل تعیین اینکه ویروس دقیقاً چه زمانی یا از چه فردی منتقل شده، معمولاً کار ساده‌ای نیست.

ظاهر شدن یک زگیل یا مثبت شدن یک آزمایش نیز به‌تنهایی نمی‌تواند زمان دقیق ورود HPV به بدن را مشخص کند.

آیا HPV فقط از طریق رابطه جنسی منتقل می‌شود؟

در مورد HPV تناسلی، تماس جنسی و تماس نزدیک پوست ناحیه تناسلی مهم‌ترین راه انتقال است.

این نکته هم مهم است که برای انتقال لزوماً دخول کامل لازم نیست و تماس نزدیک پوست با پوست در ناحیه تناسلی می‌تواند امکان انتقال را ایجاد کند.

به همین دلیل استفاده از کاندوم احتمال انتقال را کاهش می‌دهد، اما محافظت صددرصدی ایجاد نمی‌کند؛ چون همه پوست ناحیه تناسلی توسط کاندوم پوشانده نمی‌شود.

HPV چه علائمی دارد؟

اینجاست که HPV کمی پیچیده می‌شود: بسیاری از افراد مبتلا اصلاً علامتی ندارند.

ممکن است فرد مدت‌ها HPV داشته باشد بدون اینکه ضایعه، درد، خارش یا نشانه خاص دیگری را تجربه کند.

در بعضی انواع کم‌خطر HPV، زگیل تناسلی می‌تواند ایجاد شود. این زگیل‌ها ممکن است به شکل یک یا چند برجستگی کوچک در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد ظاهر شوند.

اگر می‌خواهید درباره ظاهر، تشخیص و درمان این ضایعات بیشتر بدانید، مقاله «زگیل تناسلی چیست؟ علائم، راه‌های انتقال و درمان» را هم بخوانید. هر ضایعه تناسلی زگیل نیست؛ بعضی تاول‌ها یا زخم‌های دردناک ممکن است تبخال تناسلی باشند.

انواع پرخطر HPV معمولاً خودشان علامت مشخصی ایجاد نمی‌کنند. به همین دلیل غربالگری مناسب اهمیت پیدا می‌کند؛ هدف این است که برخی تغییرات سلولی پیش از آنکه به مشکل جدی‌تری تبدیل شوند شناسایی شوند.

تفاوت HPV کم‌خطر و پرخطر چیست؟

یکی از مهم‌ترین نکاتی که درباره HPV باید بدانیم همین تفاوت است.

به‌طور کلی انواع HPV از نظر ارتباط با سرطان به دو گروه کم‌خطر و پرخطر تقسیم می‌شوند.

HPV کم‌خطر

انواع کم‌خطر معمولاً باعث سرطان نمی‌شوند، اما بعضی از آنها می‌توانند زگیل تناسلی ایجاد کنند.

HPV نوع ۶ و ۱۱ از شناخته‌شده‌ترین انواع مرتبط با بیشتر موارد زگیل تناسلی هستند.

بنابراین داشتن زگیل تناسلی به معنی داشتن سرطان نیست.

HPV پرخطر

برخی انواع دیگر HPV در گروه پرخطر قرار می‌گیرند.

در صورتی که عفونت با یک نوع پرخطر برای مدت طولانی باقی بماند، ممکن است در بعضی سلول‌ها تغییراتی ایجاد شود که در طول زمان به ضایعات پیش‌سرطانی و در برخی موارد سرطان منجر شوند.

HPV نوع ۱۶ و ۱۸ از مهم‌ترین انواع پرخطر محسوب می‌شوند و سهم قابل توجهی در سرطان‌های مرتبط با HPV دارند.

اما حتی مثبت شدن یک نوع پرخطر HPV هم به این معنی نیست که فرد سرطان دارد.

آنچه اهمیت دارد نوع HPV، ماندگاری عفونت، وضعیت فرد و انجام پیگیری‌ها و غربالگری مناسب است.

آیا HPV باعث سرطان می‌شود؟

برخی انواع HPV می‌توانند با سرطان ارتباط داشته باشند، اما باید بین «داشتن HPV» و «داشتن سرطان» تفاوت قائل شد.

در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی عفونت را طی یک یا دو سال کنترل می‌کند. نگرانی اصلی زمانی است که عفونت با انواع پرخطر برای مدت طولانی باقی بماند.

عفونت پایدار با HPV پرخطر می‌تواند با سرطان دهانه رحم ارتباط داشته باشد و همچنین در ایجاد بعضی سرطان‌های دیگر از جمله سرطان مقعد، واژن، فرج، آلت تناسلی و ناحیه دهان و حلق نقش داشته باشد.

به همین دلیل پاسخ ساده به سؤال «HPV یعنی سرطان؟» این است: خیر. HPV مثبت به معنی سرطان نیست. اما بعضی انواع آن نیاز به پیگیری مناسب دارند.

HPV در زنان

در بسیاری از زنان HPV هیچ علامتی ایجاد نمی‌کند و ممکن است تنها در جریان غربالگری دهانه رحم شناسایی شود.

موضوع مهم در زنان، ارتباط عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV و تغییرات سلولی دهانه رحم است.

به همین دلیل غربالگری دهانه رحم براساس سن، سابقه پزشکی و دستورالعمل‌های پزشکی مربوط اهمیت دارد.

اگر نتیجه HPV مثبت شود، اقدام بعدی برای همه افراد یکسان نیست. نوع نتیجه آزمایش، سن، نتایج بررسی‌های قبلی و شرایط فرد می‌توانند در تصمیم‌گیری درباره ادامه پیگیری نقش داشته باشند.

بنابراین یک نتیجه HPV مثبت را نباید بدون در نظر گرفتن سایر اطلاعات تفسیر کرد.

HPV در مردان

مردان هم می‌توانند به HPV مبتلا شوند و آن را منتقل کنند.

عفونت ممکن است بدون علامت باشد یا در بعضی افراد باعث ایجاد زگیل تناسلی شود. برخی انواع پرخطر HPV نیز می‌توانند با تعدادی از سرطان‌ها در مردان، از جمله سرطان مقعد، آلت تناسلی و بعضی سرطان‌های ناحیه حلق، ارتباط داشته باشند.

این تصور که HPV فقط مربوط به زنان است، درست نیست.

با این حال، آزمایش HPV به شکل یک تست روتین عمومی برای مشخص کردن «وضعیت HPV» تمام مردان استفاده نمی‌شود.

HPV چگونه تشخیص داده می‌شود؟

این سؤال کمی بیشتر از یک جواب «مثبت یا منفی» توضیح می‌خواهد.

آزمایش‌های HPV کاربرد مشخصی در غربالگری سرطان دهانه رحم دارند و بسته به نوع تست می‌توانند وجود برخی انواع پرخطر HPV را بررسی کنند.

اما چیزی به نام یک آزمایش عمومی که بتواند تمام بدن را بررسی کند و با قطعیت بگوید یک فرد در هر نقطه بدن HPV دارد یا ندارد، وجود ندارد.

همچنین آزمایش HPV معمولاً برای تشخیص یک زگیل قابل مشاهده انجام نمی‌شود. زگیل تناسلی در بسیاری از موارد با معاینه پزشک تشخیص داده می‌شود.

اینکه چه کسی به آزمایش نیاز دارد و نتیجه آن چگونه باید تفسیر شود، به شرایط فرد بستگی دارد.

اگر HPV مثبت شد چه کنیم؟

اول از همه، وحشت نکنید.

مثبت شدن HPV به معنی سرطان نیست و حتی به این معنی نیست که فرد حتماً در آینده دچار سرطان خواهد شد.

اقدام درست بستگی به نوع آزمایش، نوع HPV، سن، سابقه غربالگری و سایر شرایط پزشکی دارد.

در بعضی افراد فقط پیگیری در زمان مشخص کافی است و در بعضی شرایط ممکن است بررسی‌های بیشتری لازم باشد.

بهتر است نتیجه آزمایش توسط پزشک و همراه با سایر اطلاعات پزشکی فرد تفسیر شود، نه با جست‌وجوی یک عدد یا عبارت آزمایش در اینترنت.

آیا HPV درمان می‌شود؟

در حال حاضر درمانی که مستقیماً خود ویروس HPV را از بدن حذف کند وجود ندارد.

اما این به معنی غیرقابل‌درمان بودن مشکلات ناشی از HPV نیست.

زگیل تناسلی قابل درمان است و ضایعات پیش‌سرطانی نیز در صورت شناسایی می‌توانند تحت درمان یا پیگیری مناسب قرار بگیرند.

در بسیاری از افراد نیز سیستم ایمنی خود بدن عفونت HPV را کنترل می‌کند.

پس درمان و پیگیری بیشتر روی پیامدهایی که HPV ممکن است ایجاد کند تمرکز دارد، نه مصرف یک داروی مشخص برای «پاک کردن ویروس».

واکسن HPV چه نقشی دارد؟

یکی از مهم‌ترین روش‌های پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با HPV، واکسیناسیون است.

واکسن‌های HPV برای پیشگیری از عفونت با انواع مهمی از این ویروس طراحی شده‌اند و می‌توانند خطر بسیاری از بیماری‌های مرتبط با HPV را کاهش دهند.

اما واکسن یک درمان برای عفونتی که از قبل ایجاد شده نیست.

یعنی اگر فردی HPV داشته باشد، واکسن قرار نیست همان عفونت موجود را از بدن پاک کند. با این حال، ممکن است فرد هنوز با انواع دیگری از HPV که واکسن در برابر آنها محافظت ایجاد می‌کند مواجه نشده باشد.

مناسب بودن واکسیناسیون و تعداد دوزهای موردنیاز به عواملی مانند سن، سابقه واکسیناسیون و وضعیت سیستم ایمنی بستگی دارد و بهتر است برای هر فرد براساس شرایط خودش تصمیم‌گیری شود.

آیا کاندوم جلوی HPV را می‌گیرد؟

کاندوم می‌تواند احتمال انتقال HPV را کاهش دهد و استفاده از آن برای کاهش خطر بسیاری از عفونت‌های مقاربتی اهمیت دارد.

اما در مورد HPV نمی‌توان از محافظت کامل صحبت کرد.

HPV از طریق تماس پوستی هم منتقل می‌شود و بخش‌هایی از پوست ناحیه تناسلی خارج از محدوده‌ای هستند که کاندوم پوشش می‌دهد.

پس بهتر است کاندوم را یکی از راه‌های کاهش خطر بدانیم، نه تضمین جلوگیری کامل از HPV.

راه‌های پیشگیری از HPV

هیچ روش واحدی نمی‌تواند خطر ابتلا را در افراد دارای تماس جنسی کاملاً به صفر برساند، اما چند اقدام می‌توانند احتمال ابتلا یا پیامدهای مرتبط با HPV را کاهش دهند:

• واکسیناسیون در افراد واجد شرایط
• استفاده صحیح و منظم از کاندوم
• کاهش رفتارهای جنسی پرخطر
• انجام غربالگری‌های توصیه‌شده
• مراجعه پزشکی در صورت مشاهده زگیل یا ضایعه غیرمعمول
• پیگیری صحیح نتیجه HPV مثبت به‌جای نادیده گرفتن آن

هدف پیشگیری فقط جلوگیری از انتقال ویروس نیست؛ شناسایی به‌موقع تغییرات مرتبط با انواع پرخطر HPV هم بخش مهمی از پیشگیری از عوارض جدی است.

سوالات پرتکرار

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر نتیجه آزمایش HPV شما مثبت شده، ضایعه‌ای مشکوک در ناحیه تناسلی مشاهده کرده‌اید یا درباره تماس جنسی و احتمال ابتلا به HPV نگرانی دارید، مراجعه پزشکی می‌تواند از حدس و اضطراب غیرضروری جلوگیری کند.

به‌خصوص اگر زگیل، ضایعه‌ای که تغییر شکل می‌دهد، خونریزی غیرطبیعی یا نتیجه غیرطبیعی در غربالگری داشته‌اید، پیگیری موضوع را به تعویق نیندازید.

HPV موضوعی است که اطلاعات ناقص درباره آن گاهی بیشتر از خود بیماری باعث اضطراب می‌شود. مثبت شدن آزمایش لزوماً به معنی بیماری جدی نیست و مشاهده زگیل نیز به معنی سرطان نیست. چیزی که اهمیت دارد تشخیص درست، ارزیابی شرایط فرد و پیگیری مناسب است.

دکتر عالیه پوردست، متخصص بیماری‌های عفونی در تهران، در زمینه HPV، زگیل تناسلی و سایر بیماری‌های قابل انتقال از راه جنسی خدمات تشخیصی و درمانی ارائه می‌دهند.

در صورت مشاهده ضایعه مشکوک، دریافت نتیجه HPV مثبت یا نگرانی درباره عفونت‌های مقاربتی می‌توانید برای بررسی شرایط خود و دریافت راهنمایی متناسب با وضعیتتان نوبت دریافت کنید.

این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه پزشکی فردی نیست.