تبخال تناسلی چیست و چگونه کنترل میشود؟ این عفونت ویروسی شایع ممکن است با تاول یا زخم دردناک همراه باشد، اما بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند. در این مقاله با علائم، راههای انتقال، تشخیص، درمان، احتمال عود و تفاوت تبخال با زگیل تناسلی آشنا میشوید.
تبخال تناسلی یک عفونت ویروسی شایع و قابلکنترل است که بر اثر ویروس هرپس سیمپلکس ایجاد میشود. بعضی افراد دچار تاول یا زخمهای دردناک میشوند، اما بسیاری از مبتلایان هیچ علامتی ندارند یا علائم آنقدر خفیف است که با جوش، حساسیت پوستی یا موی زیرپوستی اشتباه گرفته میشود.
این عفونت ممکن است حتی در زمانی که هیچ زخم قابلمشاهدهای وجود ندارد منتقل شود. داروهای ضدویروسی میتوانند شدت و مدت حملهها را کمتر کنند و در بعضی افراد احتمال انتقال را کاهش دهند، اما ویروس را بهطور کامل از بدن حذف نمیکنند.
در ادامه با علائم تبخال تناسلی، راههای انتقال، روش تشخیص و درمان و زمان مراجعه به متخصص بیماریهای عفونی آشنا میشوید. اگر درباره سایر بیماریهای مقاربتی نیز سؤال دارید، مقاله مرتبط را هم بخوانید.
تبخال تناسلی چیست؟
تبخال تناسلی نوعی عفونت مقاربتی است که دو نوع ویروس هرپس سیمپلکس میتوانند آن را ایجاد کنند:
- ویروس هرپس سیمپلکس نوع یک یا
HSV-1 - ویروس هرپس سیمپلکس نوع دو یا
HSV-2
HSV-1 بیشتر با تبخال لب شناخته میشود، اما میتواند از طریق تماس دهان با ناحیه تناسلی باعث تبخال تناسلی نیز بشود. HSV-2 بیشتر از طریق تماس جنسی منتقل میشود و علت اصلی بسیاری از موارد عودکننده تبخال تناسلی است.
پس از ابتلا، ویروس در سلولهای عصبی بدن باقی میماند و ممکن است مدتی غیرفعال باشد. در بعضی افراد هرگز علامت دیگری ایجاد نمیشود و در بعضی دیگر، بیماری گاهی عود میکند.
سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که بیشتر عفونتهای HSV بدون علامت یا تشخیصدادهنشدهاند. علائم عودکننده ناشی از HSV-2 نیز معمولاً از تبخال تناسلی ناشی از HSV-1 شایعتر است.
علائم تبخال تناسلی چیست؟
علائم ممکن است از چند تاول کوچک تا زخمهای دردناک و گسترده متفاوت باشند. بعضی افراد نیز فقط سوزش یا ناراحتی خفیفی دارند.
نشانههای احتمالی عبارتاند از:
- احساس گزگز، خارش یا سوزش در ناحیه تناسلی
- ایجاد برجستگیها یا تاولهای ریز
- ترکیدن تاولها و ایجاد زخم سطحی و دردناک
- درد یا سوزش هنگام ادرار
- درد در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد
- تورم غدد لنفاوی کشاله ران
- ترشح غیرعادی در بعضی افراد
در اولین حمله ممکن است علائم عمومی نیز دیده شوند:
- تب
- بدندرد
- سردرد
- ضعف و خستگی
- تورم غدد لنفاوی
همه زخمهای ناحیه تناسلی تبخال نیستند. زگیل تناسلی، سیفلیس، حساسیت پوستی، عفونت قارچی، التهاب ریشه مو و بعضی بیماریهای دیگر نیز میتوانند ظاهر مشابهی ایجاد کنند. تشخیص قطعی نباید فقط براساس عکس تبخال تناسلی در اینترنت انجام شود.
اولین حمله تبخال چگونه است؟
اولین حمله قابلمشاهده ممکن است از عودهای بعدی شدیدتر و طولانیتر باشد. گاهی تاولها در چند مرحله ایجاد میشوند و بهبود کامل زخمها چند هفته زمان میبرد.
اما «اولین باری که فرد علائم را میبیند» الزاماً همان زمان ابتلای او نیست. ممکن است ویروس مدتها قبل وارد بدن شده باشد و تازه برای اولین بار علامت ایجاد کند.
به همین دلیل، تشخیص تبخال معمولاً نمیتواند مشخص کند ویروس دقیقاً در چه زمانی یا از چه فردی منتقل شده است. مطرح کردن اتهام یا نتیجهگیری درباره زمان انتقال براساس اولین حمله، از نظر پزشکی قابلاعتماد نیست.
آیا تبخال تناسلی عود میکند؟
بله، تبخال میتواند عود کند؛ اما تعداد و شدت عود در افراد مختلف بسیار متفاوت است. حملههای بعدی معمولاً کوتاهتر و خفیفتر از حمله اول هستند و در بسیاری از افراد با گذشت زمان کمتر میشوند.
پیش از ایجاد ضایعات ممکن است فرد احساس گزگز، خارش، درد یا سوزش در محل همیشگی داشته باشد. شروع زودهنگام درمان تجویزشده در همین مرحله میتواند در بعضی بیماران مؤثرتر باشد.
عواملی که ممکن است در برخی افراد با عود ارتباط داشته باشند عبارتاند از:
- بیماری یا تب
- خستگی شدید
- استرس جسمی یا روانی
- کمخوابی
- قاعدگی
- اصطکاک یا تحریک پوستی
- ضعف سیستم ایمنی
- بعضی اقدامات پزشکی یا جراحیها
وجود این عوامل به معنی عود قطعی نیست. بهتر است هر فرد الگوی شخصی حملههای خود را ثبت کند تا عوامل احتمالی را بهتر بشناسد.
تبخال تناسلی چگونه منتقل میشود؟
انتقال معمولاً از طریق تماس مستقیم پوست یا مخاط با ناحیه آلوده اتفاق میافتد. ویروس میتواند هنگام رابطه واژینال، مقعدی یا دهانی منتقل شود.
راههای مهم انتقال شامل موارد زیر هستند:
- تماس مستقیم با تاول یا زخم تبخال
- تماس پوست ناحیه تناسلی با پوست آلوده
- تماس با ترشحات ناحیه تناسلی
- رابطه دهانی با فرد دارای تبخال دهانی
- انتقال از مادر به نوزاد، بیشتر در زمان زایمان
وجود زخم فعال احتمال انتقال را افزایش میدهد، اما نبودن زخم به معنی صفر بودن خطر نیست. ممکن است ویروس در دورههایی بدون ایجاد علامت از سطح پوست دفع شود.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا نیز تأکید میکند که تبخال میتواند از فردی منتقل شود که زخم قابلمشاهده ندارد یا حتی از ابتلای خود مطلع نیست. درباره سایر راههای انتقال عفونتهای جنسی میتوانید مقاله بیماریهای مقاربتی را هم بخوانید.
آیا تبخال از سرویس بهداشتی یا حوله منتقل میشود؟
انتقال تبخال تناسلی از توالت، استخر، ملحفه، صابون، قاشق یا حوله معمولی راه شناختهشده و رایج ابتلا نیست. ویروس برای انتقال معمولاً به تماس مستقیم و نزدیک با پوست، مخاط یا ترشحات آلوده نیاز دارد.
بنابراین ابتلا به تبخال تناسلی را نباید به استفاده از سرویس بهداشتی عمومی یا نشستن روی صندلی نسبت داد.
آیا تبخال بدون وجود زخم هم منتقل میشود؟
بله. پدیدهای به نام «دفع بدون علامت ویروس» وجود دارد؛ یعنی ویروس ممکن است در زمانی که پوست طبیعی به نظر میرسد نیز در سطح پوست حضور داشته باشد.
خطر انتقال هنگام وجود تاول، زخم، سوزش یا علائم اولیه بیشتر است. در این زمان باید از رابطه دهانی، واژینال و مقعدی خودداری شود تا ضایعات کاملاً بهبود پیدا کنند.
کاندوم احتمال انتقال را کاهش میدهد، اما آن را به صفر نمیرساند؛ زیرا ممکن است ویروس از قسمتهایی از پوست منتقل شود که کاندوم آنها را نمیپوشاند.
تفاوت تبخال تناسلی و زگیل تناسلی چیست؟
این دو بیماری از نظر عامل، ظاهر، علائم و درمان تفاوت دارند. اگر ضایعه شما بیشتر شبیه برجستگی گوشتی است تا تاول دردناک، مقاله زگیل تناسلی چیست؟ را هم بخوانید.
عامل بیماری
تبخال تناسلی بر اثر ویروس هرپس سیمپلکس یا HSV ایجاد میشود. زگیل تناسلی ناشی از بعضی انواع ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV است. برای آشنایی با HPV، انواع پرخطر و پیشگیری، مقاله «HPV چیست؟» را بخوانید.
شکل ضایعات
تبخال معمولاً بهصورت تاولهای کوچک و خوشهای ظاهر میشود. تاولها ممکن است باز شوند و زخمهای دردناک ایجاد کنند.
زگیل تناسلی معمولاً به شکل برجستگیهای گوشتی، نرم یا زبر دیده میشود. این برجستگیها ممکن است صاف، جدا از هم یا شبیه گلکلم باشند و معمولاً داخل آنها مایع وجود ندارد.
درد و سوزش
تبخال اغلب با درد، سوزش، گزگز یا زخم همراه است. زگیل تناسلی در بسیاری از افراد بدون درد است، هرچند ممکن است خارش، خونریزی یا ناراحتی ایجاد کند.
عود بیماری
هر دو ویروس میتوانند در بدن باقی بمانند، اما الگوی بیماری متفاوت است. تبخال ممکن است به شکل حملههای تاولی و زخمی عود کند. زگیل نیز ممکن است پس از درمان دوباره ایجاد شود.
واکسن
در حال حاضر واکسن تأییدشدهای برای پیشگیری عمومی از تبخال تناسلی وجود ندارد. واکسن HPV میتواند از ابتلا به انواع مهمی از HPV و مشکلات مرتبط با آن پیشگیری کند، اما از تبخال تناسلی جلوگیری نمیکند.
ظاهر ضایعه همیشه واضح نیست. حتی پزشک نیز ممکن است برای تشخیص دقیق به آزمایش نیاز داشته باشد.
تبخال تناسلی چگونه تشخیص داده میشود؟
اگر ضایعه تازه وجود داشته باشد، بهترین زمان برای مراجعه همان روزهای ابتدایی است. پزشک ممکن است از سطح تاول یا زخم نمونهبرداری کند.
آزمایش نمونه ضایعه
آزمایشهای مولکولی مانند PCR یا NAAT میتوانند ماده ژنتیکی ویروس را در نمونه ضایعه شناسایی و نوع HSV-1 یا HSV-2 را مشخص کنند.
هرچه زخم قدیمیتر و در حال بهبود باشد، احتمال منفی شدن آزمایش با وجود بیماری بیشتر میشود. بنابراین مراجعه زودهنگام اهمیت دارد.
آزمایش خون
آزمایش آنتیبادی اختصاصی میتواند در بعضی شرایط نشان دهد فرد قبلاً با HSV مواجه شده است؛ اما محدودیتهایی دارد:
- محل عفونت را همیشه مشخص نمیکند.
- زمان دقیق ابتلا را نشان نمیدهد.
- مشخص نمیکند ویروس از چه فردی منتقل شده است.
- ممکن است در عفونت خیلی جدید هنوز مثبت نشده باشد.
- بعضی نتیجهها، بهخصوص در افراد کمخطر، میتوانند کاذب باشند.
به همین دلیل CDC آزمایش تبخال را برای بیشتر افراد بدون علامت بهصورت غربالگری همگانی توصیه نمیکند. آزمایش بیشتر برای افراد دارای علائم یا شرایط خاص در نظر گرفته میشود. اگر همزمان نگران سایر عفونتها هستید، درباره زمان مناسب آزمایش HIV هم با پزشک مشورت کنید.
اگر آزمایش منفی باشد، یعنی تبخال نداریم؟
نه همیشه. منفی شدن نمونه زخم، بهخصوص اگر ضایعه قدیمی، خشک یا در حال ترمیم باشد، بیماری را کاملاً رد نمیکند. دفع ویروس نیز دائمی نیست و ممکن است هنگام نمونهگیری وجود نداشته باشد.
نتیجه باید همراه با ظاهر و زمان ضایعه، سابقه علائم و نوع آزمایش تفسیر شود. نمونهبرداری تصادفی از پوست طبیعی نیز روش مطمئنی برای رد تبخال نیست.
درمان تبخال تناسلی چگونه است؟
داروهای ضدویروسی میتوانند مدت و شدت علائم را کاهش دهند، اما ویروس را از بدن پاک نمیکنند. درمان ممکن است به دو شکل انجام شود:
درمان دورهای
در این روش دارو هنگام شروع یک حمله مصرف میشود. درمان معمولاً زمانی اثربخشی بیشتری دارد که در ابتدای علائم، مانند گزگز یا ظاهر شدن اولین ضایعه، شروع شود.
درمان سرکوبگر روزانه
در افرادی که عودهای مکرر یا شدید دارند، یا کاهش احتمال انتقال برایشان اهمیت ویژهای دارد، پزشک ممکن است درمان روزانه را بررسی کند.
انتخاب دارو، مقدار و مدت مصرف به شرایط بیمار، عملکرد کلیه، بارداری، شدت علائم و تعداد حملهها بستگی دارد. بنابراین مصرف خودسرانه آسیکلوویر، والاسیکلوویر یا داروهای مشابه توصیه نمیشود.
راهنمای CDC داروهای ضدویروسی خوراکی را پایه اصلی کنترل تبخال علامتدار میداند و اشاره میکند که درمان سرکوبگر میتواند عودها و احتمال انتقال HSV-2 را کاهش دهد.
برای کاهش درد و ناراحتی چه کارهایی میتوان انجام داد؟
در کنار درمان پزشک، رعایت نکات زیر ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند:
- ناحیه را تمیز و خشک نگه دارید.
- لباس زیر نخی و لباس آزاد بپوشید.
- از دستکاری یا ترکاندن تاولها خودداری کنید.
- پس از تماس با ضایعات، دستها را با آب و صابون بشویید.
- از صابونها، عطرها و شویندههای تحریککننده استفاده نکنید.
- برای کاهش درد درباره مسکن مناسب با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- اگر ادرار کردن دردناک است، مایعات کافی بنوشید و راهکار مناسب را از پزشک بپرسید.
- بدون نظر پزشک از کرمهای کورتونی، آنتیبیوتیک یا ترکیبات خانگی استفاده نکنید.
از تماس دست آلوده با چشم خودداری کنید؛ زیرا انتقال ویروس به چشم میتواند مشکل جدی ایجاد کند.
چگونه احتمال انتقال به شریک جنسی را کاهش دهیم؟
هیچ روش منفردی خطر انتقال را کاملاً از بین نمیبرد، اما ترکیب چند اقدام میتواند آن را کاهش دهد:
- موضوع ابتلا را صادقانه با شریک جنسی در میان بگذارید.
- هنگام وجود تاول، زخم، گزگز یا سوزش رابطه جنسی نداشته باشید.
- در تمام رابطههای واژینال، مقعدی و دهانی از روش محافظتی مناسب استفاده کنید.
- درباره درمان سرکوبگر روزانه با پزشک مشورت کنید.
- اگر شریک جنسی علائم پیدا کرد، برای معاینه مراجعه کند.
- از تماس مستقیم ضایعات با پوست شریک جنسی جلوگیری کنید.
داشتن تبخال به معنی پایان رابطه عاطفی یا جنسی نیست. آگاهی دو طرف، درمان مناسب و گفتوگوی بدون قضاوت میتواند به مدیریت بهتر خطر کمک کند.
تبخال تناسلی در بارداری چه اهمیتی دارد؟
بیشتر زنانی که پیش از بارداری سابقه تبخال داشتهاند، بارداری سالمی را تجربه میکنند. بااینحال، پزشک زنان باید از سابقه تبخال مطلع باشد.
نگرانی بیشتر زمانی است که مادر برای اولین بار در هفتههای پایانی بارداری مبتلا شود؛ زیرا ممکن است بدن فرصت کافی برای تولید آنتیبادی محافظ نداشته باشد و احتمال انتقال به نوزاد در زمان زایمان افزایش پیدا کند.
اگر در دوران بارداری ضایعه، سوزش یا تماس مشکوک دارید، بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرید. نوع درمان و روش زایمان با توجه به زمان ابتلا، وجود ضایعات در زمان زایمان و سایر شرایط تعیین میشود.
سازمان جهانی بهداشت نیز خطر تبخال نوزادی را در عفونت اولیه مادر در اواخر بارداری بیشتر میداند.
چه زمانی باید سریعتر به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر بهتر است ارزیابی پزشکی به تأخیر نیفتد:
- اولین بار است که تاول یا زخم تناسلی مشاهده میکنید.
- ضایعات شدید، گسترده یا بسیار دردناک هستند.
- ادرار کردن دشوار شده یا نمیتوانید ادرار کنید.
- تب، ضعف شدید یا سردرد قابلتوجه دارید.
- ضایعات نزدیک چشم ایجاد شدهاند یا چشم درد و قرمزی دارد.
- باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد.
- سیستم ایمنی شما به دلیل بیماری یا دارو ضعیف است.
- زخمها بهبود پیدا نمیکنند یا مرتب عود میکنند.
- شریک جنسی شما بهتازگی تبخال یا عفونت مقاربتی دیگری تشخیص داده شده است.
اگر برای اولین بار تاول یا زخم تناسلی دیدهاید، برای معاینه و انتخاب آزمایش مناسب اقدام کنید. دریافت نوبت مشاوره با متخصص عفونی
پرسشهای رایج
آیا تبخال تناسلی درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر دارویی که ویروس را بهطور کامل از بدن حذف کند وجود ندارد. بااینحال، درمان ضدویروسی میتواند علائم، مدت حمله، تعداد عودها و در بعضی شرایط احتمال انتقال را کاهش دهد.
آیا تبخال فقط هنگام وجود زخم منتقل میشود؟
خیر. خطر انتقال هنگام وجود زخم بیشتر است، اما دفع بدون علامت ویروس نیز ممکن است اتفاق بیفتد.
آیا کاندوم از انتقال تبخال جلوگیری میکند؟
کاندوم خطر انتقال را کاهش میدهد، اما محافظت کامل ایجاد نمیکند؛ زیرا ممکن است قسمت آلوده پوست خارج از محدوده پوشش کاندوم باشد.
آیا تبخال لب میتواند باعث تبخال تناسلی شود؟
بله. HSV-1 موجود در ناحیه دهان میتواند هنگام تماس دهان با ناحیه تناسلی منتقل شود و تبخال تناسلی ایجاد کند.
آیا از روی زمان اولین زخم میتوان فهمید چه کسی ویروس را منتقل کرده است؟
خیر. اولین حمله ممکن است مدتها پس از ابتلا ظاهر شود و آزمایش خون نیز زمان یا فرد انتقالدهنده را مشخص نمیکند.
آیا تبخال تناسلی همان زگیل تناسلی است؟
خیر. تبخال ناشی از HSV و معمولاً به شکل تاول یا زخم دردناک است. زگیل تناسلی ناشی از HPV و بیشتر به شکل برجستگیهای گوشتی دیده میشود.
جمعبندی
تبخال تناسلی چیست؟ یک عفونت شایع، قابلکنترل و در بسیاری از افراد بیعلامت است. ویروس ممکن است بدون وجود زخم نیز منتقل شود؛ بنابراین شناخت علائم، مراجعه زودهنگام برای نمونهبرداری، پرهیز از رابطه هنگام حمله و گفتوگوی صادقانه با شریک جنسی اهمیت دارد.
اگر برای اولین بار ضایعه تناسلی مشاهده کردهاید، باردار هستید یا حملهها مرتب تکرار میشوند، بهتر است بهجای تشخیص از روی تصویر یا مصرف خودسرانه دارو، توسط پزشک ارزیابی شوید.
اگر دچار تاول، زخم، درد یا سوزش در ناحیه تناسلی شدهاید یا درباره انتقال و عود تبخال نگرانی دارید، میتوانید برای معاینه، انتخاب آزمایش مناسب و دریافت برنامه درمانی از دکتر عالیه پوردست، متخصص بیماریهای عفونی، نوبت حضوری یا مشاوره دریافت کنید.
این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
منابع پزشکی پیشنهادی مقاله
دریافت نوبت مشاوره تبخال تناسلی
برای معاینه ضایعه تناسلی، انتخاب آزمایش مناسب و دریافت برنامه درمانی میتوانید از دکتر عالیه پوردست نوبت بگیرید.
دریافت نوبت معاینه