عفونت واژن عودکننده چرا دوباره ایجاد میشود؟ در این مقاله با علتهای بازگشت عفونت، تفاوت انواع آن، روش تشخیص، درمان و راههای پیشگیری از عود آشنا میشوید.
اگر هر بار با شروع خارش، سوزش یا ترشح، همان دارویی را مصرف میکنید که دفعه قبل مؤثر بوده اما چند هفته بعد علائم دوباره برمیگردند، احتمالاً مسئله فقط یک عفونت ساده نیست. ممکن است نوع عفونت از ابتدا درست تشخیص داده نشده باشد، بیش از یک عامل همزمان وجود داشته باشد یا زمینهای در بدن باعث تکرار مشکل شده باشد.
یکی از اشتباهات رایج این است که هر نوع خارش یا ترشحی را عفونت قارچی بدانیم. درحالیکه عفونت قارچی، واژینوز باکتریایی، تریکومونیازیس، بعضی بیماریهای مقاربتی و حتی حساسیتهای پوستی میتوانند علائم نزدیک به هم ایجاد کنند. به همین دلیل، وقتی علائم مرتب تکرار میشوند، مصرف دوباره همان دارو معمولاً جای بررسی دقیق را نمیگیرد.
پاسخ کوتاه: چرا عفونت واژن برمیگردد؟
عفونت واژن ممکن است به دلایل مختلفی دوباره ظاهر شود؛ از جمله:
- تشخیص نادرست نوع عفونت
- کاملنکردن دوره درمان
- مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک یا داروی ضدقارچ
- ابتلا به گونههای مقاوم قارچ
- دیابت یا قند خون کنترلنشده
- بههمخوردن تعادل طبیعی باکتریهای واژن
- شستوشوی داخل واژن
- انتقال مجدد بعضی عفونتها از شریک جنسی
برای مشخصشدن علت واقعی، گاهی معاینه و آزمایش ترشحات ضروری است.
عفونت واژن عودکننده دقیقاً یعنی چه؟
وقتی علائم بعد از پایان درمان دوباره برگردند یا در طول سال چند بار تکرار شوند، از اصطلاح عفونت واژن عودکننده استفاده میشود. البته تعریف عود در بیماریهای مختلف یکسان نیست.
برای مثال، عفونت قارچی عودکننده معمولاً به حالتی گفته میشود که فرد در کمتر از یک سال، سه بار یا بیشتر دچار عفونت قارچی علامتدار شود. این وضعیت با یک عفونت قارچی ساده تفاوت دارد و معمولاً به بررسی آزمایشگاهی و برنامه درمانی طولانیتری نیاز دارد.
واژینوز باکتریایی نیز میتواند پس از درمان برگردد. در این بیماری، مشکل اصلی بههمخوردن تعادل طبیعی باکتریهای واژن است؛ بنابراین لزوماً با یک عفونت باکتریایی معمولی روبهرو نیستیم.
هر ترشحی به معنای عفونت نیست
ترشحات طبیعی واژن در طول چرخه قاعدگی تغییر میکنند. گاهی ترشحات شفافتر، سفیدتر یا کمی بیشتر میشوند، بدون اینکه بیماری خاصی وجود داشته باشد.
اما اگر ترشح با یکی از علائم زیر همراه باشد، بهتر است بررسی شود:
- بوی تند یا ماهیمانند
- خارش یا سوزش
- قرمزی و التهاب
- درد هنگام ادرار
- درد هنگام رابطه جنسی
- تغییر واضح رنگ ترشحات
- درد زیر شکم یا لگن
- خونریزی غیرعادی
رنگ و شکل ترشحات میتواند سرنخی در اختیار پزشک قرار دهد، اما بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست. شرححال بهتنهایی نمیتواند علت التهاب و ترشح واژن را با دقت مشخص کند و در بسیاری از موارد معاینه و آزمایش لازم است.
تفاوت انواع عفونت واژن
بسیاری از افراد این مشکلات را با هم اشتباه میگیرند، درحالیکه علت و درمانشان متفاوت است.
عفونت قارچی واژن
عفونت قارچی معمولاً با این نشانهها همراه است:
- خارش نسبتاً شدید
- قرمزی یا تورم اطراف واژن
- سوزش، بهخصوص هنگام ادرار
- درد یا ناراحتی هنگام رابطه
- ترشح سفید و غلیظ
در عفونت قارچی معمولاً بوی شدید و ماهیمانند وجود ندارد. با این حال، هیچکدام از این علائم بهتنهایی مختص قارچ نیستند.
واژینوز باکتریایی
در واژینوز باکتریایی معمولاً تعادل باکتریهای طبیعی واژن تغییر میکند. نشانههای احتمالی آن عبارتاند از:
- ترشح سفید یا خاکستری و نسبتاً رقیق
- بوی ماهیمانند، بهخصوص پس از رابطه
- سوزش هنگام ادرار
- خارش یا تحریک خفیف
بعضی از زنان مبتلا به واژینوز باکتریایی هیچ علامت واضحی ندارند. واژینوز باکتریایی یکی از علتهای شایع ترشح غیرطبیعی در زنان سنین باروری است.
تریکومونیازیس
تریکومونیازیس یک عفونت قابلانتقال از راه جنسی است و ممکن است باعث ترشح غیرعادی، بوی نامطبوع، سوزش، خارش یا درد هنگام ادرار و رابطه شود. برخی مبتلایان نیز علامت مشخصی ندارند.
در این بیماری، بررسی و درمان شریک جنسی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در غیر این صورت احتمال انتقال مجدد وجود خواهد داشت.
چرا عفونت واژن دوباره برمیگردد؟
این سؤال را بسیاری از بیمارانی که با عفونت مکرر مراجعه میکنند میپرسند. پاسخ همیشه «مقاومشدن بدن به دارو» نیست. چند احتمال مهم وجود دارد.
شاید از ابتدا عفونت قارچی نبوده است
ممکن است داروی ضدقارچ برای مدتی خارش یا التهاب را کمتر کند، اما اگر علت اصلی واژینوز باکتریایی، عفونت مقاربتی یا حساسیت پوستی باشد، مشکل دوباره ظاهر میشود.
گاهی نیز اصلاً عامل عفونی وجود ندارد و استفاده مکرر از کرمها و شیافها باعث تحریک بیشتر پوست و مخاط میشود.
عامل بیماری نسبت به درمان معمول حساس نیست
بیشتر عفونتهای قارچی واژن بهوسیله کاندیدا آلبیکنس ایجاد میشوند؛ اما گونههای دیگری از کاندیدا نیز وجود دارند که ممکن است به داروهای رایج پاسخ کمتری بدهند.
در عفونتهای قارچی مقاوم یا عودکننده، کشت یا آزمایشهای مولکولی میتوانند به شناسایی نوع قارچ کمک کنند. در بعضی شرایط، آزمایش حساسیت دارویی نیز لازم میشود.
درمان زودتر از موعد قطع شده است
بعضی افراد بهمحض کاهش خارش یا ترشح، مصرف دارو را متوقف میکنند. درحالیکه بهترشدن علائم لزوماً به معنای پایان کامل عفونت نیست.
از طرف دیگر، عفونت عودکننده ممکن است به درمان طولانیتر یا یک برنامه نگهدارنده نیاز داشته باشد. چنین درمانی باید براساس تشخیص پزشک انجام شود و تکرار خودسرانه نسخههای قبلی مناسب نیست.
مصرف آنتیبیوتیک تعادل طبیعی واژن را تغییر داده است
آنتیبیوتیکها ممکن است در کنار باکتریهای بیماریزا، بخشی از باکتریهای طبیعی و محافظ واژن را نیز کاهش دهند. به همین دلیل، بعضی زنان پس از مصرف آنتیبیوتیک برای عفونت دندان، گلو یا ادرار دچار علائم قارچی میشوند.
این موضوع به معنای کنارگذاشتن آنتیبیوتیک ضروری نیست؛ اما مصرف بیدلیل یا خودسرانه آن میتواند احتمال بروز مشکل را افزایش دهد.
یک بیماری زمینهای وجود دارد
قند خون کنترلنشده میتواند احتمال رشد قارچ و تکرار عفونت را بیشتر کند. ضعف سیستم ایمنی، مصرف طولانیمدت کورتون یا داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی نیز ممکن است در برخی افراد مؤثر باشد.
البته هر عفونت مکرری به معنای دیابت یا ضعف سیستم ایمنی نیست. پزشک براساس سابقه، علائم و نتیجه معاینه تصمیم میگیرد که آیا آزمایش تکمیلی لازم است یا خیر.
شستوشوی زیاد مشکل را بیشتر کرده است
وقتی ترشح یا بوی ناخوشایند ایجاد میشود، واکنش طبیعی بعضی افراد این است که ناحیه را بیشتر بشویند یا از مواد ضدعفونیکننده استفاده کنند. اما شستوشوی داخل واژن میتواند دقیقاً نتیجه عکس داشته باشد.
دوش واژینال، ژلهای عطردار، اسپریها، محلولهای ضدعفونیکننده و ترکیبات خانگی میتوانند تعادل طبیعی محیط واژن را بر هم بزنند یا باعث التهاب مخاط شوند.
آیا شریک جنسی هم باید درمان شود؟
پاسخ به نوع عفونت بستگی دارد.
عفونت قارچی معمولاً بیماری مقاربتی محسوب نمیشود و در بیشتر موارد نیازی به درمان شریک جنسی بدون علامت وجود ندارد. اگر شریک جنسی دچار خارش، قرمزی یا التهاب باشد، باید جداگانه ارزیابی شود.
در تریکومونیازیس و برخی بیماریهای مقاربتی، درمان همزمان شریک جنسی ضروری است؛ وگرنه احتمال انتقال دوباره وجود دارد.
درباره واژینوز باکتریایی عودکننده، توصیهها در حال تغییر هستند و درمان شریک جنسی در برخی موارد مکرر میتواند مطرح شود. این تصمیم باید با توجه به نوع رابطه، دفعات عود و ارزیابی پزشک گرفته شود و برای همه بیماران یکسان نیست.
تشخیص عفونت واژن عودکننده
در عفونتهای مکرر، هدف فقط تأیید وجود ترشح نیست؛ باید مشخص شود دقیقاً چه چیزی باعث آن شده است.
پزشک ممکن است درباره زمان شروع علائم، ارتباط آنها با قاعدگی یا رابطه جنسی، داروهای مصرفی، بیماریهای زمینهای، بارداری و محصولات بهداشتی مورد استفاده سؤال کند.
سپس بسته به شرایط، یکی یا چند مورد از بررسیهای زیر انجام میشود:
معاینه
معاینه میتواند نوع ترشح، شدت التهاب، قرمزی، زخم یا نشانههای بیماری پوستی را مشخص کند. وجود تاول، زخم یا التهاب شدید ممکن است مسیر بررسی را تغییر دهد.
بررسی pH واژن
اندازهگیری pH به افتراق بعضی علتها کمک میکند. pH در عفونت قارچی معمولاً در محدوده طبیعی باقی میماند، اما در واژینوز باکتریایی یا تریکومونیازیس ممکن است افزایش پیدا کند.
بررسی میکروسکوپی ترشحات
نمونه ترشحات میتواند برای مشاهده نشانههای قارچ، واژینوز باکتریایی یا تریکوموناس زیر میکروسکوپ بررسی شود. منفیبودن بررسی میکروسکوپی نیز همیشه عفونت را کاملاً رد نمیکند.
کشت یا آزمایش مولکولی
در موارد مکرر، مقاوم یا نامشخص، کشت قارچ یا آزمایشهای مولکولی به شناسایی دقیقتر عامل بیماری کمک میکنند. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که فرد چند بار درمان شده اما هنوز علائم دارد.
بررسی عفونتهای مقاربتی
در صورت وجود احتمال عفونت مقاربتی، ممکن است آزمایش تریکوموناس، کلامیدیا، سوزاک یا سایر عفونتها درخواست شود.
آزمایش قند خون یا بررسی بیماری زمینهای
این آزمایشها برای همه بیماران لازم نیستند؛ اما در صورت عود مکرر، سابقه دیابت، مصرف داروهای خاص یا وجود علائم مرتبط، پزشک ممکن است بررسی تکمیلی را توصیه کند.
درمان عفونت واژن عودکننده
برای تمام عفونتهای واژن یک نسخه مشترک وجود ندارد. درمان باید براساس عامل بیماری انتخاب شود.
اگر علت عفونت قارچی باشد
در عفونت قارچی ساده ممکن است یک دوره کوتاه درمان کافی باشد. اما وقتی عفونت چند بار تکرار شده، پزشک ممکن است ابتدا یک دوره کاملتر برای کنترل عفونت و سپس درمان نگهدارنده در نظر بگیرد.
اگر گونه قارچ به داروهای معمول پاسخ ندهد، انتخاب درمان نیز تغییر میکند. به همین دلیل، در عفونتهای عودکننده نباید صرفاً همان داروی قبلی را چند بار تکرار کرد.
اگر علت واژینوز باکتریایی باشد
واژینوز باکتریایی با داروهای ضدباکتری درمان میشود؛ اما در برخی افراد پس از مدتی دوباره برمیگردد. در صورت عود، ممکن است تکرار درمان، تغییر دارو یا یک برنامه مهارکننده طولانیتر لازم باشد.
انتخاب روش درمان به تعداد دفعات عود، بارداری، داروهای قبلی و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
اگر علت عفونت مقاربتی باشد
درمان براساس عامل عفونت انجام میشود و معمولاً شریک جنسی نیز باید بررسی یا درمان شود. رعایت توصیه پزشک درباره رابطه جنسی تا پایان درمان برای جلوگیری از انتقال مجدد اهمیت دارد.
اگر اصلاً عفونتی وجود نداشته باشد
گاهی آزمایشها عفونت را تأیید نمیکنند. در این شرایط باید علتهایی مانند حساسیت به شویندهها، خشکی مخاط، بیماریهای پوستی، تغییرات هورمونی یا تحریک مکانیکی بررسی شوند.
ادامه مصرف داروی ضدقارچ یا آنتیبیوتیک در چنین وضعیتی ممکن است التهاب را بیشتر کند.
آیا درمانهای خانگی مؤثر هستند؟
قرار دادن ماست، سیر، سرکه، جوششیرین، گیاهان دارویی یا مواد ضدعفونیکننده داخل واژن ممکن است مخاط را تحریک کند و تعادل طبیعی آن را تغییر دهد. طبیعیبودن یک ماده به معنای مناسببودن آن برای استفاده داخل واژن نیست.
درباره پروبیوتیکها نیز شواهد موجود برای جایگزینکردن آنها با درمان استاندارد کافی نیست. ممکن است در آینده برای برخی شرایط نقش مشخصتری پیدا کنند، اما در حال حاضر نباید بهجای تشخیص و درمان اصلی استفاده شوند.
اسید بوریک نیز درمان خانگی سادهای نیست. این ماده تنها در شرایط خاص و با دستور پزشک استفاده میشود و مصرف خوراکی آن خطرناک است. در دوران بارداری نیز نباید بدون نظر پزشک از آن استفاده کرد.
چگونه از بازگشت عفونت واژن پیشگیری کنیم؟
هیچ روش واحدی نمیتواند جلوی تمام موارد عود را بگیرد؛ اما رعایت چند نکته احتمال خطا و تکرار درمانهای نامناسب را کمتر میکند:
- دوره درمان را دقیق و کامل انجام دهید.
- با بازگشت علائم، بدون بررسی دوباره همان نسخه قبلی را تکرار نکنید.
- از شستوشوی داخل واژن خودداری کنید.
- از شویندهها، اسپریها و محصولات عطردار در ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
- آنتیبیوتیک را فقط با تجویز پزشک مصرف کنید.
- در صورت ابتلا به دیابت، کنترل قند خون را جدی بگیرید.
- لباس زیر یا لباس ورزشی مرطوب را برای مدت طولانی نپوشید.
- اگر محصول خاصی باعث سوزش یا خارش میشود، مصرف آن را قطع کنید.
- در صورت تشخیص عفونت مقاربتی، درمان و پیگیری شریک جنسی را نادیده نگیرید.
- زمان شروع علائم و ارتباط آن با قاعدگی، رابطه یا مصرف دارو را یادداشت کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم برای نخستین بار ایجاد شدهاند، بهتر است قبل از مصرف دارو علت آنها مشخص شود. همچنین در شرایط زیر مراجعه پزشکی اهمیت بیشتری دارد:
- علائم در طول سال چند بار تکرار شدهاند.
- کمتر از دو ماه بعد از درمان برگشتهاند.
- داروی بدون نسخه مؤثر نبوده است.
- ترشحات بوی شدید یا رنگ غیرمعمول دارند.
- درد هنگام رابطه یا ادرار وجود دارد.
- احتمال عفونت مقاربتی مطرح است.
- فرد باردار است.
- دیابت یا بیماری مؤثر بر سیستم ایمنی وجود دارد.
- علائم با درمانهای معمول بهتر نمیشوند.
- زخم، تاول یا خونریزی غیرعادی دیده میشود.
تب، درد شدید زیر شکم یا لگن، ضعف قابلتوجه، خونریزی غیرمعمول یا بروز علائم در دوران بارداری نیازمند ارزیابی سریعتر هستند.
سؤالات متداول درباره عفونت واژن عودکننده
آیا عفونت واژن عودکننده خطرناک است؟
بسیاری از موارد با تشخیص و درمان مناسب کنترل میشوند. با این حال، اگر علت اصلی یک عفونت مقاربتی، بیماری التهابی لگن یا بیماری زمینهای باشد، تأخیر در تشخیص میتواند مشکلساز شود.
آیا عفونت قارچی به دلیل رعایتنکردن بهداشت ایجاد میشود؟
خیر. ابتلا به عفونت قارچی الزاماً به معنای رعایتنکردن بهداشت نیست. حتی شستوشوی بیش از حد و استفاده از مواد ضدعفونیکننده میتواند تعادل طبیعی ناحیه را مختل کند.
آیا همسر هم باید دارو مصرف کند؟
این موضوع به نوع عفونت بستگی دارد. در عفونت قارچی معمولاً درمان شریک بدون علامت لازم نیست، اما در تریکومونیازیس و بعضی عفونتهای مقاربتی درمان همزمان اهمیت زیادی دارد.
آیا ممکن است عفونت نباشد اما علائم مشابه ایجاد شود؟
بله. حساسیت پوستی، خشکی، تغییرات هورمونی، بعضی بیماریهای پوستی و تحریک ناشی از محصولات بهداشتی میتوانند خارش و سوزش مشابه عفونت ایجاد کنند.
آیا عفونت مکرر نشانه دیابت است؟
نه همیشه؛ اما دیابت کنترلنشده میتواند احتمال عفونت قارچی مکرر را افزایش دهد. پزشک براساس علائم و سابقه بیمار تصمیم میگیرد که آیا بررسی قند خون لازم است یا خیر.
آیا عفونت واژن عودکننده کاملاً درمان میشود؟
این موضوع به علت بیماری بستگی دارد. بسیاری از موارد قابل درمان یا کنترل هستند، اما بعضی عفونتها به درمان طولانیتر، برنامه نگهدارنده و پیگیری نیاز دارند.
وقتی عفونت واژن مدام برمیگردد، هدف درمان فقط پیداکردن «داروی قویتر» نیست. مهمتر از آن، پیداکردن علت واقعی تکرار علائم است.
ممکن است مشکل از یک قارچ مقاوم، واژینوز باکتریایی، عفونت مقاربتی، دیابت یا حتی یک التهاب غیرعفونی باشد. تا زمانی که علت دقیق مشخص نشود، احتمال دارد درمانها فقط برای مدتی علائم را آرام کنند.
اگر با عفونت واژن مکرر، ترشحات غیرعادی یا علائمی مواجه هستید که به درمانهای قبلی پاسخ ندادهاند، میتوانید برای بررسی دقیقتر و انتخاب درمان متناسب با علت بیماری از دکتر عالیه پوردست، متخصص بیماریهای عفونی، نوبت دریافت کنید.
مطالب این مقاله برای افزایش آگاهی عمومی نوشته شدهاند و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان اختصاصی پزشکی نیستند.
سوزش ادرار همیشه به معنی عفونت واژن نیست. وقتی سوزش و تکرر ادرار علامت اصلی شماست، مقاله عفونت ادراری مکرر در زنان را بخوانید.
منابع پزشکی مقاله
دریافت نوبت معاینه با دکتر عالیه پوردست
اگر علائم شما پس از درمان دوباره بازمیگردد یا تشخیص علت عفونت مشخص نیست، برای بررسی پزشکی و انتخاب درمان متناسب با علت بیماری میتوانید نوبت معاینه دریافت کنید.
دریافت نوبت معاینه