بیماریهای مقاربتی یا عفونتهای منتقله از راه تماس جنسی، گروهی از عفونتها هستند که میتوانند از طریق رابطه جنسی واژینال، مقعدی، دهانی یا تماس نزدیک پوست و مخاط منتقل شوند. این عفونتها میتوانند توسط باکتریها، ویروسها یا انگلها ایجاد شوند و برخی از آنها اگر زود تشخیص داده شوند، کاملاً قابل درمان هستند.
یکی از مهمترین نکات درباره بیماریهای مقاربتی این است که بسیاری از آنها ممکن است بیعلامت باشند. یعنی فرد ممکن است مبتلا باشد اما متوجه نشود و ناخواسته عفونت را به شریک جنسی منتقل کند. به همین دلیل، آزمایش بهموقع، مراجعه بدون خجالت و مشاوره پزشکی اهمیت زیادی دارد.
بیماری مقاربتی یا STI یعنی چه؟
STI مخفف Sexually Transmitted Infection است و به معنی عفونتی است که از طریق تماس جنسی منتقل میشود. گاهی اصطلاح STD هم استفاده میشود که بیشتر به حالتی اشاره دارد که عفونت باعث بیماری یا علامت شده باشد.
در عمل، بسیاری از افراد این دو اصطلاح را به جای هم به کار میبرند. اما از نظر پزشکی، بهتر است بهجای تمرکز روی علامت داشتن یا نداشتن، به این نکته توجه کنیم که عفونت میتواند حتی بدون علامت هم وجود داشته باشد و نیاز به آزمایش و پیگیری داشته باشد.
شایعترین بیماریهای مقاربتی کداماند؟
- کلامیدیا
- سوزاک یا گنوره
- سیفلیس
- تبخال تناسلی یا هرپس
- HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی
- HIV
- هپاتیت B
- هپاتیت C در برخی شرایط پرخطر
- تریکوموناس
- مایکوپلاسما ژنیتالیوم
- شپش ناحیه تناسلی یا گال در برخی تماسهای نزدیک
هرکدام از این عفونتها راه تشخیص، درمان و پیگیری خاص خود را دارند. به همین دلیل، بهتر است درمان بر اساس آزمایش و نظر پزشک انجام شود، نه حدس و مصرف خودسرانه دارو.
علائم بیماریهای مقاربتی چیست؟
- سوزش ادرار
- ترشح غیرطبیعی از واژن یا آلت تناسلی
- بوی غیرطبیعی ترشحات
- درد یا خارش ناحیه تناسلی
- زخم، تاول یا برجستگی در ناحیه تناسلی، مقعد یا دهان
- درد هنگام رابطه جنسی
- درد زیر شکم یا لگن
- خونریزی غیرطبیعی بین قاعدگیها
- درد یا تورم بیضه
- ترشح یا درد مقعدی
- گلودرد بعد از رابطه دهانی پرخطر
- تب، بدندرد یا تورم غدد لنفاوی در بعضی عفونتها
وجود این علائم حتماً به معنی بیماری مقاربتی نیست، اما نیاز به بررسی پزشکی دارد؛ بهخصوص اگر تماس جنسی پرخطر یا شریک جنسی جدید وجود داشته باشد.
آیا بیماری مقاربتی همیشه علامت دارد؟
خیر. بسیاری از بیماریهای مقاربتی میتوانند بدون علامت باشند. برای مثال، کلامیدیا، سوزاک، HPV، HIV، هپاتیت B و حتی سیفلیس در بعضی مراحل ممکن است بدون علامت واضح باشند.
این موضوع باعث میشود افراد تصور کنند سالم هستند، در حالی که ممکن است عفونت وجود داشته باشد. به همین دلیل، در افراد دارای تماس پرخطر، آزمایش دورهای اهمیت زیادی دارد.
بیماریهای مقاربتی چگونه منتقل میشوند؟
راه انتقال بستگی به نوع عفونت دارد، اما بهطور کلی بیماریهای مقاربتی میتوانند از طریق رابطه جنسی واژینال، رابطه جنسی مقعدی، رابطه دهانی، تماس پوست با پوست در ناحیه تناسلی، تماس با زخم یا ترشحات آلوده، استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق و در برخی عفونتها از مادر به نوزاد منتقل شوند.
بعضی عفونتها مثل HPV و تبخال تناسلی ممکن است حتی با تماس پوستی ناحیه تناسلی منتقل شوند و فقط محدود به مایع منی یا ترشحات نیستند.
چه کسانی باید آزمایش بیماریهای مقاربتی بدهند؟
- داشتن شریک جنسی جدید
- رابطه جنسی محافظتنشده
- داشتن چند شریک جنسی
- مثبت شدن تست شریک جنسی
- سابقه ابتلا به بیماری مقاربتی
- وجود ترشح، زخم، سوزش یا درد تناسلی
- رابطه جنسی بعد از مصرف الکل یا مواد که باعث کاهش احتیاط شده باشد
- استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق
- بارداری یا قصد بارداری
- ابتلا به HIV یا هپاتیت
- درخواست بررسی محرمانه و اطمینان از سلامت جنسی
پزشک بر اساس شرایط فرد مشخص میکند که کدام آزمایشها لازم هستند.
آزمایش بیماریهای مقاربتی شامل چه چیزهایی است؟
آزمایشها بسته به علائم، نوع تماس و زمان تماس متفاوت هستند. ممکن است پزشک آزمایش ادرار برای کلامیدیا و سوزاک، نمونهگیری از ترشحات واژن، دهانه رحم، آلت تناسلی، مقعد یا گلو، آزمایش خون برای HIV، سیفلیس، هپاتیت B و C، بررسی زخم یا تاول و تست HPV یا پاپاسمیر را درخواست کند.
نکته مهم این است که همه بیماریهای مقاربتی با یک آزمایش مشخص نمیشوند. ممکن است فرد برای چند عفونت مختلف نیاز به چند نوع نمونه یا آزمایش داشته باشد.
چه زمانی بعد از تماس پرخطر باید آزمایش بدهیم؟
زمان مناسب آزمایش به نوع عفونت بستگی دارد. بعضی عفونتها زودتر قابل تشخیص هستند و بعضی دیگر دوره پنجره دارند؛ یعنی باید مدتی از تماس گذشته باشد تا آزمایش بتواند عفونت را نشان دهد.
اگر تماس پرخطر تازه اتفاق افتاده باشد، بهتر است فرد سریعتر با پزشک مشورت کند. در بعضی موارد، مثل احتمال تماس با HIV، اگر کمتر از ۷۲ ساعت گذشته باشد، ممکن است داروی پیشگیری بعد از تماس یا PEP مطرح شود.
آیا بیماریهای مقاربتی درمان دارند؟
بسیاری از بیماریهای مقاربتی درمان دارند. عفونتهای باکتریایی مثل کلامیدیا، سوزاک و سیفلیس معمولاً با آنتیبیوتیک قابل درمان هستند؛ البته نوع دارو و مدت درمان باید توسط پزشک تعیین شود.
بعضی عفونتهای ویروسی مثل تبخال تناسلی، HIV یا HPV ممکن است درمان قطعی به معنی حذف کامل ویروس نداشته باشند، اما قابل کنترل، پیگیری و پیشگیری از عوارض هستند. برای هپاتیت B واکسن وجود دارد و برای هپاتیت C درمانهای مؤثر در بسیاری از موارد در دسترس است.
چرا نباید خودسرانه آنتیبیوتیک مصرف کنیم؟
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک میتواند مشکلساز شود. ممکن است دارو برای عفونت درست نباشد، دوز یا مدت درمان کافی نباشد، علائم موقتاً کم شود اما عفونت باقی بماند، یا مقاومت دارویی ایجاد شود.
در بیماریهایی مثل سوزاک، مقاومت آنتیبیوتیکی یک نگرانی جدی است. بنابراین درمان باید بر اساس راهنمای پزشکی، نوع عفونت و شرایط بیمار انجام شود.
اگر یک نفر مبتلا شود، شریک جنسی هم باید درمان شود؟
در بسیاری از بیماریهای مقاربتی، بررسی و درمان شریک جنسی اهمیت زیادی دارد. اگر فقط یک نفر درمان شود اما شریک جنسی بررسی یا درمان نشود، احتمال انتقال مجدد و عود عفونت وجود دارد.
پزشک بر اساس نوع عفونت توضیح میدهد که شریک یا شرکای جنسی باید آزمایش بدهند، درمان شوند یا تا پایان درمان از رابطه جنسی پرهیز شود.
بیماریهای مقاربتی در زنان چه عوارضی دارد؟
در زنان، بعضی بیماریهای مقاربتی اگر درمان نشوند، ممکن است باعث عفونت لگنی، درد مزمن لگن، ناباروری، حاملگی خارج رحمی یا مشکلات دوران بارداری شوند. کلامیدیا و سوزاک از عفونتهایی هستند که ممکن است در ابتدا بیعلامت باشند اما در صورت بیتوجهی عوارض ایجاد کنند.
همچنین HPV در برخی انواع پرخطر میتواند با تغییرات پیشسرطانی دهانه رحم ارتباط داشته باشد. به همین دلیل، غربالگری منظم و پیگیری نتیجه پاپاسمیر یا تست HPV اهمیت دارد.
بیماریهای مقاربتی در مردان چه عوارضی دارد؟
در مردان، بیماریهای مقاربتی ممکن است باعث سوزش ادرار، ترشح، درد یا تورم بیضه، التهاب پروستات یا عفونتهای عودکننده شوند. برخی عفونتها ممکن است بدون علامت باشند اما همچنان قابل انتقال باشند.
اگر ترشح، درد بیضه، زخم تناسلی، سوزش ادرار یا تماس پرخطر وجود داشته باشد، بررسی پزشکی لازم است.
بیماریهای مقاربتی و بارداری
برخی بیماریهای مقاربتی میتوانند روی بارداری و سلامت نوزاد اثر بگذارند. به همین دلیل، آزمایشهایی مثل HIV، هپاتیت B، سیفلیس و برخی بررسیهای دیگر در دوران بارداری اهمیت دارند.
اگر فرد باردار دچار ترشح غیرطبیعی، زخم تناسلی، تماس پرخطر یا نتیجه آزمایش مثبت شود، باید بدون تأخیر با پزشک مشورت کند.
چگونه از بیماریهای مقاربتی پیشگیری کنیم؟
- استفاده صحیح و منظم از کاندوم
- انجام آزمایش قبل از شروع رابطه جدید
- کاهش تعداد شرکای جنسی پرخطر
- گفتوگوی صادقانه با شریک جنسی درباره سلامت جنسی
- واکسیناسیون HPV و هپاتیت B در افراد واجد شرایط
- پرهیز از استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق
- مراجعه سریع بعد از تماس پرخطر
- درمان کامل و همزمان شریک جنسی در موارد لازم
- پرهیز از رابطه جنسی تا پایان درمان طبق نظر پزشک
- پیگیری آزمایشهای توصیهشده بعد از درمان
آیا کاندوم کاملاً از همه بیماریهای مقاربتی پیشگیری میکند؟
کاندوم خطر بسیاری از بیماریهای مقاربتی را کاهش میدهد، اما محافظت صددرصدی در برابر همه عفونتها ایجاد نمیکند. بعضی عفونتها مثل HPV، تبخال تناسلی یا سیفلیس میتوانند از طریق تماس پوست با پوست در ناحیههایی منتقل شوند که کاندوم آنها را پوشش نمیدهد.
چه زمانی باید به متخصص عفونی مراجعه کنیم؟
- تست مثبت HIV، هپاتیت B، هپاتیت C یا سیفلیس
- زخم، تاول یا ضایعه تناسلی
- ترشح غیرطبیعی یا سوزش ادرار بعد از تماس پرخطر
- ابتلا به بیماری مقاربتی عودکننده
- درمان ناموفق یا مقاوم بودن عفونت
- نیاز به مشاوره PrEP یا PEP برای HIV
- نیاز به واکسن HPV یا هپاتیت B
- بیماری مقاربتی در بارداری
- همزمانی بیماری مقاربتی با ضعف سیستم ایمنی
- نیاز به مشاوره محرمانه و بدون قضاوت
حریم خصوصی در مراجعه برای بیماریهای مقاربتی
یکی از دلایلی که باعث میشود افراد دیر مراجعه کنند، ترس از قضاوت یا نگرانی درباره محرمانگی است. اما مراجعه برای بیماریهای مقاربتی یک موضوع پزشکی و کاملاً طبیعی است. هدف پزشک قضاوت نیست؛ هدف، تشخیص، درمان، پیشگیری از عوارض و کمک به سلامت فرد و شریک جنسی اوست.
سوالات پرتکرار
آیا بیماری مقاربتی بدون علامت هم ممکن است؟
بله. بسیاری از بیماریهای مقاربتی میتوانند بدون علامت باشند. به همین دلیل، آزمایش در افراد دارای تماس پرخطر یا شریک جنسی جدید اهمیت دارد.
آیا با یک آزمایش همه بیماریهای مقاربتی مشخص میشوند؟
خیر. برای تشخیص عفونتهای مختلف ممکن است به آزمایش خون، ادرار، نمونه ترشحات یا بررسی ضایعه نیاز باشد.
آیا بیماریهای مقاربتی درمان میشوند؟
بسیاری از آنها درمان میشوند. عفونتهای باکتریایی معمولاً با آنتیبیوتیک درمان میشوند، اما برخی عفونتهای ویروسی نیاز به کنترل و پیگیری دارند.
آیا شریک جنسی هم باید درمان شود؟
در بسیاری از موارد بله. اگر شریک جنسی بررسی یا درمان نشود، احتمال انتقال دوباره وجود دارد.
رزرو نوبت با دکتر عالیه پوردست
برای بررسی محرمانه بیماریهای مقاربتی، آزمایش STI، درمان، پیشگیری، واکسن HPV یا هپاتیت B و مشاوره PrEP/PEP میتوانید از طریق دکترتو نوبت دریافت کنید.
رزرو نوبت