HIV یک ویروس است که سیستم ایمنی بدن را هدف قرار میدهد و در صورت تشخیص ندادن و درمان نکردن، میتواند بهتدریج باعث ضعف سیستم ایمنی شود. بسیاری از افراد ممکن است در مراحل اولیه ابتلا علامت مشخصی نداشته باشند یا علائم آن را با سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا خستگی ساده اشتباه بگیرند. به همین دلیل، آزمایش HIV نقش بسیار مهمی در تشخیص زودهنگام، شروع درمان و پیشگیری از انتقال به دیگران دارد.
امروزه HIV با گذشته بسیار متفاوت است. اگر این عفونت زود تشخیص داده شود و فرد درمان مناسب دریافت کند، بسیاری از بیماران میتوانند زندگی طولانی، فعال و سالم داشته باشند. درمان منظم میتواند مقدار ویروس را در خون تا حد بسیار پایین کاهش دهد و در نتیجه خطر انتقال را هم بهشدت کم کند.
HIV با ایدز چه فرقی دارد؟
HIV نام ویروسی است که وارد بدن میشود و سلولهای سیستم ایمنی را درگیر میکند. ایدز مرحله پیشرفته عفونت HIV است که معمولاً در صورت درمان نکردن یا تشخیص دیرهنگام اتفاق میافتد. بنابراین مثبت شدن تست HIV به معنی ایدز نیست.
اگر فرد HIV مثبت بهموقع تحت درمان قرار بگیرد، ممکن است هرگز وارد مرحله ایدز نشود. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد.
HIV چگونه منتقل میشود؟
HIV از طریق تماس با برخی مایعات بدن فرد مبتلا منتقل میشود، بهخصوص خون، مایع منی، ترشحات واژن، ترشحات مقعدی و شیر مادر. راههای مهم انتقال شامل رابطه جنسی محافظتنشده، استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق، تماس خون آلوده با زخم باز یا مخاط، انتقال از مادر به نوزاد و تماس شغلی با خون آلوده است.
HIV از طریق دست دادن، بغل کردن، روبوسی معمولی، غذا خوردن کنار هم، استفاده مشترک از سرویس بهداشتی، سرفه، عطسه یا نیش پشه منتقل نمیشود.
علائم اولیه HIV چیست؟
برخی افراد چند هفته بعد از ورود ویروس به بدن دچار علائمی شبیه سرماخوردگی یا آنفلوآنزا میشوند. این علائم ممکن است شامل تب، گلودرد، بدندرد، خستگی شدید، بزرگ شدن غدد لنفاوی، بثورات پوستی، سردرد، تعریق شبانه، اسهال یا تهوع باشد.
اما نبود علامت، HIV را رد نمیکند. بسیاری از افراد در مراحل اولیه علامت واضحی ندارند. بنابراین اگر تماس پرخطر وجود داشته باشد، آزمایش تنها راه مطمئن برای اطلاع از وضعیت HIV است.
چه کسانی باید آزمایش HIV بدهند؟
- افرادی که تا به حال آزمایش HIV ندادهاند
- کسانی که رابطه جنسی محافظتنشده داشتهاند
- افرادی که شریک جنسی جدید یا چند شریک جنسی دارند
- کسانی که شریک جنسی آنها HIV مثبت است یا وضعیت HIV او مشخص نیست
- افراد مبتلا به بیماریهای مقاربتی دیگر
- افراد مبتلا به هپاتیت B یا C
- افرادی که سابقه استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق داشتهاند
- کادر درمان پس از تماس شغلی با خون یا سوزن آلوده
- زنان باردار یا افرادی که قصد بارداری دارند
- افرادی که پس از یک تماس احتمالی نگران ابتلا هستند
- کسانی که قصد شروع PrEP دارند
- افرادی که قبلاً PEP دریافت کردهاند و نیاز به پیگیری دارند
آزمایش HIV چه انواعی دارد؟
آزمایشهای HIV انواع مختلفی دارند و هر کدام در زمان متفاوتی پس از تماس میتوانند ویروس یا پاسخ بدن به ویروس را تشخیص دهند. تست آنتیبادی، تست آنتیژن/آنتیبادی و تست NAT یا بررسی مستقیم ویروس از روشهای مهم تشخیص هستند.
انتخاب نوع تست به زمان تماس، علائم، شرایط فرد و نظر پزشک بستگی دارد. اگر تماس اخیر وجود داشته باشد، تفسیر نتیجه منفی باید با دقت و بر اساس دوره پنجره انجام شود.
دوره پنجره در آزمایش HIV چیست؟
دوره پنجره یعنی فاصله زمانی بین ورود ویروس به بدن و زمانی که آزمایش میتواند آن را تشخیص دهد. در این مدت، ممکن است فرد واقعاً مبتلا شده باشد اما تست هنوز منفی باشد.
به همین دلیل، اگر فرد بعد از تماس احتمالی آزمایش بدهد و نتیجه منفی باشد، ممکن است لازم باشد بعد از پایان دوره پنجره، تست تکرار شود. تفسیر نتیجه منفی بعد از تماس پرخطر باید با توجه به زمان تماس و نوع تست انجام شود.
اگر تست HIV مثبت شود یعنی چه؟
مثبت شدن تست اولیه HIV معمولاً نیاز به آزمایش تأییدی دارد. اگر نتیجه نهایی مثبت شود، به معنی وجود عفونت HIV است. این موضوع قطعاً نیاز به پیگیری پزشکی دارد، اما به معنی پایان زندگی یا ابتلا به ایدز نیست.
با درمان مناسب، بسیاری از افراد مبتلا به HIV میتوانند زندگی طبیعی و طولانی داشته باشند. درمان معمولاً با داروهای ضدویروس انجام میشود و هدف آن کاهش مقدار ویروس در خون و محافظت از سیستم ایمنی است.
درمان HIV چگونه است؟
درمان HIV با داروهای ضدویروس انجام میشود. این داروها ویروس را بهطور کامل از بدن حذف نمیکنند، اما میتوانند تکثیر ویروس را کنترل کنند و مقدار آن را در خون بسیار پایین بیاورند.
شروع درمان و پایبندی به مصرف منظم دارو اهمیت زیادی دارد. اگر درمان بهدرستی انجام شود، سیستم ایمنی بهتر حفظ میشود، خطر عوارض کاهش پیدا میکند و احتمال انتقال ویروس به دیگران نیز بسیار کم میشود.
PrEP چیست؟
PrEP یا پیشگیری قبل از تماس، دارویی است که افراد بدون HIV میتوانند برای کاهش خطر ابتلا به HIV مصرف کنند؛ البته فقط در صورتی که پزشک آن را مناسب بداند. PrEP برای افرادی مطرح میشود که ممکن است بهطور مکرر در معرض HIV قرار بگیرند.
قبل از شروع PrEP، فرد باید تست HIV بدهد تا مشخص شود که در حال حاضر HIV ندارد. همچنین ممکن است پزشک آزمایشهایی برای بررسی کلیه، هپاتیت B، بیماریهای مقاربتی و سایر موارد درخواست کند.
PrEP جایگزین کاندوم یا پیشگیری از سایر بیماریهای مقاربتی نیست. این دارو فقط برای کاهش خطر HIV استفاده میشود و از بارداری یا سایر عفونتهای مقاربتی پیشگیری کامل نمیکند.
چه کسانی ممکن است به PrEP نیاز داشته باشند؟
- افرادی که شریک جنسی HIV مثبت دارند
- کسانی که شریک جنسی با وضعیت HIV نامشخص دارند
- افرادی که رابطه جنسی محافظتنشده دارند
- کسانی که در ماههای اخیر به بیماری مقاربتی مبتلا شدهاند
- افرادی که از سرنگ یا وسایل تزریق مشترک استفاده کردهاند
- کسانی که چند بار نیاز به PEP پیدا کردهاند
- افرادی که پزشک بر اساس شرایط فردی، PrEP را مناسب میداند
PEP چیست؟
PEP یا پیشگیری بعد از تماس، دارویی است که در شرایط اضطراری و بعد از تماس احتمالی با HIV مصرف میشود. PEP باید هرچه زودتر شروع شود و معمولاً فقط تا ۷۲ ساعت بعد از تماس احتمالی قابل استفاده است. هرچه زودتر شروع شود، شانس اثرگذاری آن بیشتر است.
PEP برای استفاده روزمره یا مکرر نیست. اگر فرد بهطور مداوم در معرض خطر قرار دارد، بهتر است درباره PrEP با پزشک مشورت کند.
چه زمانی باید برای PEP فوری مراجعه کرد؟
- پارگی کاندوم در رابطه پرخطر
- رابطه جنسی محافظتنشده با فرد HIV مثبت یا با وضعیت نامشخص
- تماس جنسی ناخواسته یا تجاوز
- استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق
- آسیب با سوزن یا تماس شغلی با خون مشکوک
- تماس خون یا مایعات بدن با زخم باز یا مخاط
PEP یک موضوع زمانحساس است. اگر بیشتر از ۷۲ ساعت از تماس گذشته باشد، معمولاً PEP دیگر گزینه مناسبی نیست، اما همچنان باید برای آزمایش و پیگیری پزشکی مراجعه شود.
HIV و بارداری
تشخیص و درمان HIV در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد. اگر مادر HIV مثبت باشد، با درمان مناسب و مراقبت پزشکی، خطر انتقال ویروس به نوزاد میتواند بهشدت کاهش پیدا کند. به همین دلیل، آزمایش HIV در بارداری اهمیت دارد و در صورت مثبت شدن تست، درمان باید تحت نظر پزشک شروع و پیگیری شود.
آیا HIV درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر درمانی که HIV را بهطور کامل از بدن همه بیماران حذف کند، بهصورت روتین وجود ندارد. اما داروهای امروزی میتوانند ویروس را کنترل کنند و اجازه دهند فرد زندگی طولانی و باکیفیت داشته باشد.
قطع خودسرانه دارو یا مصرف نامنظم آن میتواند باعث بالا رفتن مقدار ویروس و ایجاد مقاومت دارویی شود.
نقش متخصص عفونی در HIV چیست؟
متخصص بیماریهای عفونی میتواند در مراحل مختلف به بیمار کمک کند؛ از مشاوره قبل از آزمایش تا تفسیر نتیجه، شروع درمان، پیگیری دارویی، بررسی عوارض، پیشگیری از انتقال، بررسی واکسنها و مراقبت از بیماریهای همراه.
- مثبت شدن تست HIV
- نیاز به شروع یا تغییر درمان HIV
- تماس احتمالی و نیاز به PEP
- بررسی مناسب بودن PrEP
- بارداری همراه با HIV
- ابتلا همزمان به هپاتیت B، هپاتیت C یا سل
- بیماریهای مقاربتی مکرر
- ضعف سیستم ایمنی یا عفونتهای فرصتطلب
- نیاز به مشاوره محرمانه و غیرقضاوتی درباره پیشگیری
چگونه از HIV پیشگیری کنیم؟
- انجام آزمایش HIV و اطلاع از وضعیت خود و شریک جنسی
- استفاده صحیح و منظم از کاندوم در روابط پرخطر
- استفاده نکردن از سرنگ یا وسایل تزریق مشترک
- درمان منظم در افراد HIV مثبت
- بررسی PrEP در افراد پرخطر
- مراجعه فوری برای PEP بعد از تماس احتمالی
- درمان بیماریهای مقاربتی
- انجام آزمایش در دوران بارداری
- پرهیز از اقدامات غیراستریل مثل خالکوبی یا پیرسینگ در مراکز نامطمئن
حریم خصوصی و محرمانگی در آزمایش HIV
یکی از نگرانیهای مهم افراد درباره HIV، ترس از قضاوت یا افشای اطلاعات است. آزمایش و مشاوره HIV باید محرمانه و محترمانه انجام شود. هدف پزشک قضاوت کردن نیست، بلکه کمک به تشخیص، درمان، پیشگیری و حفظ سلامت فرد و شریک جنسی اوست.
چه زمانی باید به متخصص عفونی مراجعه کنیم؟
- نتیجه مثبت یا نامشخص تست HIV
- تماس جنسی پرخطر در ۷۲ ساعت اخیر
- آسیب با سوزن یا تماس با خون مشکوک
- نیاز به مشاوره درباره PEP
- نیاز به بررسی PrEP
- داشتن شریک جنسی HIV مثبت
- ابتلا به بیماری مقاربتی، هپاتیت B، هپاتیت C یا سل
- بارداری یا قصد بارداری همراه با نگرانی درباره HIV
- علائم مشکوک همراه با سابقه تماس پرخطر
- نیاز به تکرار آزمایش به دلیل دوره پنجره
سوالات پرتکرار
آیا HIV از دست دادن یا بغل کردن منتقل میشود؟
خیر. HIV از طریق دست دادن، بغل کردن، غذا خوردن کنار هم، سرفه، عطسه یا استفاده مشترک از سرویس بهداشتی منتقل نمیشود.
آیا مثبت شدن تست HIV یعنی ایدز؟
خیر. HIV نام ویروس است و ایدز مرحله پیشرفته بیماری است. با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، بسیاری از افراد هرگز وارد مرحله ایدز نمیشوند.
بعد از تماس پرخطر چه زمانی باید اقدام کنم؟
اگر تماس احتمالی در ۷۲ ساعت اخیر بوده، باید فوری برای بررسی PEP مراجعه کنید. زمان در PEP بسیار مهم است.
آیا PrEP از همه بیماریهای مقاربتی پیشگیری میکند؟
خیر. PrEP فقط برای کاهش خطر HIV است و از سایر بیماریهای مقاربتی یا بارداری پیشگیری نمیکند.
رزرو نوبت با دکتر عالیه پوردست
برای مشاوره محرمانه درباره تست HIV، دوره پنجره، PrEP، PEP، درمان HIV و راههای پیشگیری میتوانید از طریق دکترتو نوبت دریافت کنید.
رزرو نوبت