لوگودکتر عالیه پوردست
← همه مقالاترزرو نوبت
هپاتیت B و C مقاله آموزشی پزشکی

هپاتیت B و C؛ چه زمانی باید آزمایش بدهیم و به متخصص عفونی مراجعه کنیم؟

هپاتیت به معنی التهاب کبد است و می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد؛ از جمله ویروس‌ها، مصرف بعضی داروها، الکل، بیماری‌های خودایمنی یا مشکلات متابولیک. در میان انواع ویروسی، هپاتیت B و هپاتیت C اهمیت زیادی دارند، چون ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت باقی بمانند اما در صورت تشخیص ندادن و پیگیری نکردن، به کبد آسیب بزنند.

بسیاری از افراد مبتلا به هپاتیت B یا C در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند. گاهی فرد سال‌ها احساس بیماری نمی‌کند، اما ویروس به‌صورت مزمن در بدن باقی می‌ماند و به‌تدریج باعث التهاب کبد، فیبروز، سیروز یا حتی سرطان کبد می‌شود. به همین دلیل، آزمایش و تشخیص به‌موقع در این بیماری‌ها بسیار مهم است.

هپاتیت B چیست؟

هپاتیت B یک عفونت ویروسی کبد است که توسط ویروس HBV ایجاد می‌شود. این عفونت ممکن است حاد و کوتاه‌مدت باشد یا به شکل مزمن و طولانی‌مدت باقی بماند. در بعضی افراد، بدن ویروس را کنترل و پاک می‌کند، اما در برخی دیگر، به‌خصوص در صورت ابتلا در سنین پایین‌تر یا ضعف سیستم ایمنی، احتمال مزمن شدن بیشتر است.

هپاتیت B از بیماری‌هایی است که واکسن مؤثر دارد. واکسیناسیون یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از ابتلا به این ویروس است. با این حال، افرادی که واکسینه نشده‌اند یا نمی‌دانند وضعیت ایمنی‌شان چگونه است، بهتر است درباره آزمایش و واکسن با پزشک مشورت کنند.

هپاتیت C چیست؟

هپاتیت C هم یک عفونت ویروسی کبد است که توسط ویروس HCV ایجاد می‌شود. این بیماری در بسیاری از افراد بدون علامت باقی می‌ماند و ممکن است فقط در آزمایش خون مشخص شود. اگر هپاتیت C درمان نشود، ممکن است در طول زمان باعث بیماری مزمن کبد، سیروز یا سرطان کبد شود.

تفاوت مهم هپاتیت C با هپاتیت B این است که برای هپاتیت C واکسن وجود ندارد، اما درمان‌های مؤثر خوراکی برای آن وجود دارد. امروزه در بسیاری از بیماران، هپاتیت C با داروهای ضدویروس قابل درمان است؛ به شرطی که تشخیص داده شود و بیمار پیگیری مناسب داشته باشد.

هپاتیت B و C چه علائمی دارند؟

یکی از مشکلات مهم هپاتیت B و C این است که ممکن است بدون علامت باشند. با این حال، در بعضی افراد علائم زیر دیده می‌شود:

نبود علامت به معنی سالم بودن کبد نیست. بسیاری از افراد تا زمانی که آزمایش ندهند، از ابتلا به هپاتیت مزمن اطلاع پیدا نمی‌کنند.

راه‌های انتقال هپاتیت B

هپاتیت B از طریق تماس با خون یا برخی مایعات بدن فرد مبتلا منتقل می‌شود. راه‌های مهم انتقال شامل تماس جنسی محافظت‌نشده، استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق، انتقال از مادر مبتلا به نوزاد هنگام تولد، تماس با خون آلوده، استفاده از وسایل تیز و برنده مشترک مثل تیغ یا ناخن‌گیر و اقدامات زیبایی با وسایل غیراستریل است.

هپاتیت B از طریق غذا خوردن کنار هم، دست دادن، بغل کردن، عطسه، سرفه یا استفاده معمولی از ظروف غذا منتقل نمی‌شود.

راه‌های انتقال هپاتیت C

هپاتیت C بیشتر از طریق تماس خون با خون منتقل می‌شود. مهم‌ترین راه‌های انتقال شامل استفاده مشترک از سرنگ یا وسایل تزریق، دریافت خون یا فرآورده‌های خونی آلوده در گذشته، خالکوبی یا پیرسینگ با وسایل غیراستریل، تماس شغلی با خون آلوده و استفاده مشترک از تیغ، ناخن‌گیر یا وسایل تیز شخصی است.

هپاتیت C معمولاً از طریق تماس‌های روزمره مثل بغل کردن، دست دادن، غذا خوردن کنار هم، سرفه یا عطسه منتقل نمی‌شود.

چه کسانی باید آزمایش هپاتیت بدهند؟

در بسیاری از افراد، آزمایش هپاتیت می‌تواند بدون وجود علامت هم لازم باشد. افراد زیر بهتر است درباره تست هپاتیت B و C با پزشک مشورت کنند:

آزمایش هپاتیت B شامل چه چیزهایی است؟

برای بررسی هپاتیت B معمولاً فقط یک آزمایش ساده کافی نیست. پزشک ممکن است چند شاخص مختلف را بررسی کند تا مشخص شود فرد در حال حاضر مبتلاست، قبلاً مبتلا شده، واکسن زده و ایمن شده یا نیاز به واکسیناسیون دارد.

آزمایش‌های رایج ممکن است شامل HBsAg، Anti-HBs، Anti-HBc، HBV DNA در موارد لازم و آزمایش‌های عملکرد کبد مثل ALT و AST باشد. تفسیر این آزمایش‌ها باید توسط پزشک انجام شود، چون ترکیب نتایج اهمیت دارد.

آزمایش هپاتیت C چگونه انجام می‌شود؟

برای هپاتیت C معمولاً ابتدا آزمایش آنتی‌بادی HCV انجام می‌شود. اگر این آزمایش مثبت باشد، به این معنی است که فرد در گذشته با ویروس تماس داشته است. اما برای مشخص شدن عفونت فعال، نیاز به آزمایش HCV RNA وجود دارد.

اگر HCV RNA مثبت باشد، یعنی ویروس در خون فعال است و بیمار باید برای درمان و بررسی وضعیت کبد پیگیری شود. اگر آنتی‌بادی مثبت اما RNA منفی باشد، ممکن است فرد قبلاً با ویروس تماس داشته اما در حال حاضر عفونت فعال نداشته باشد.

آیا هپاتیت B درمان دارد؟

در هپاتیت B حاد، معمولاً درمان حمایتی انجام می‌شود و تصمیم‌گیری بر اساس شدت بیماری است. اما در هپاتیت B مزمن، بعضی بیماران ممکن است به درمان ضدویروس نیاز داشته باشند.

همه افراد مبتلا به هپاتیت B مزمن لزوماً نیاز به شروع فوری دارو ندارند. تصمیم درمان بر اساس مقدار ویروس، آزمایش‌های کبدی، وضعیت کبد، سن، سابقه خانوادگی سرطان کبد، بارداری، داروهای مصرفی و شرایط ایمنی گرفته می‌شود.

آیا هپاتیت C درمان می‌شود؟

بله. هپاتیت C در بسیاری از بیماران با داروهای خوراکی جدید قابل درمان است. درمان معمولاً چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و هدف آن پاک شدن ویروس از خون است.

نکته مهم این است که درمان موفق هپاتیت C به معنی ایمنی دائمی نیست. اگر فرد دوباره در معرض خون آلوده قرار بگیرد، امکان ابتلای مجدد وجود دارد.

واکسن هپاتیت B برای چه کسانی لازم است؟

واکسیناسیون هپاتیت B یکی از راه‌های مهم پیشگیری از این بیماری است. افرادی که در کودکی واکسن نزده‌اند یا نمی‌دانند زده‌اند یا نه، کادر درمان، همسر یا شریک جنسی فرد مبتلا به هپاتیت B، اعضای خانواده فرد مبتلا، بیماران دیالیزی، افراد مبتلا به HIV، افراد دارای بیماری کبدی، افراد دارای رفتارهای پرخطر و کسانی که قصد شروع داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی دارند، بهتر است وضعیت واکسیناسیون یا ایمنی خود را بررسی کنند.

برای هپاتیت C واکسن وجود ندارد، بنابراین پیشگیری بر پایه پرهیز از تماس با خون آلوده، استفاده نکردن از وسایل تیز مشترک و رعایت اصول ایمنی است.

هپاتیت و بارداری

در دوران بارداری، بررسی هپاتیت اهمیت زیادی دارد، چون بعضی عفونت‌ها ممکن است از مادر به نوزاد منتقل شوند. اگر مادر هپاتیت B داشته باشد، با اقدامات مناسب بعد از تولد می‌توان خطر انتقال به نوزاد را بسیار کاهش داد. در هپاتیت C نیز لازم است مادر تحت نظر پزشک باشد و نوزاد بعد از تولد طبق برنامه مناسب بررسی شود.

چه زمانی باید به متخصص عفونی مراجعه کنیم؟

نقش متخصص عفونی در هپاتیت B و C چیست؟

متخصص عفونی می‌تواند نتیجه آزمایش‌ها را تفسیر کند، نوع عفونت را مشخص کند، نیاز به درمان یا پیگیری را بررسی کند و درباره پیشگیری از انتقال به دیگران راهنمایی بدهد. در هپاتیت B، ممکن است لازم باشد وضعیت واکسن خانواده یا شریک جنسی بیمار بررسی شود. در هپاتیت C، تصمیم‌گیری درباره درمان ضدویروس و پیگیری بعد از درمان اهمیت دارد.

چگونه از انتقال هپاتیت پیشگیری کنیم؟

این مطلب جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. اگر آزمایش هپاتیت شما مثبت شده، آنزیم‌های کبدی بالا دارید، سابقه تماس پرخطر داشته‌اید یا درباره واکسن هپاتیت B سؤال دارید، بهتر است برای بررسی دقیق‌تر با پزشک مشورت کنید.

سوالات پرتکرار

آیا هپاتیت B از غذا خوردن کنار هم منتقل می‌شود؟

خیر. هپاتیت B از طریق تماس‌های معمولی مثل غذا خوردن کنار هم، بغل کردن، دست دادن، سرفه یا عطسه منتقل نمی‌شود.

آیا هپاتیت C واکسن دارد؟

خیر. برای هپاتیت C واکسن وجود ندارد. پیشگیری بر اساس پرهیز از تماس با خون آلوده و رعایت اصول ایمنی است.

اگر آزمایش هپاتیت C مثبت شود یعنی حتماً عفونت فعال دارم؟

نه همیشه. مثبت شدن آنتی‌بادی HCV نشان می‌دهد فرد با ویروس تماس داشته است. برای تشخیص عفونت فعال، آزمایش HCV RNA لازم است.

آیا هپاتیت B همیشه نیاز به دارو دارد؟

خیر. همه افراد مبتلا به هپاتیت B مزمن نیاز به شروع فوری دارو ندارند. تصمیم درمان بر اساس آزمایش‌ها، مقدار ویروس، وضعیت کبد و شرایط فردی گرفته می‌شود.

رزرو نوبت با دکتر عالیه پوردست

برای بررسی آزمایش هپاتیت، واکسن هپاتیت B، درمان هپاتیت C، راه‌های انتقال و پیگیری بیماری‌های عفونی کبد می‌توانید از طریق دکترتو نوبت دریافت کنید.

رزرو نوبت