تب مالت چیست؟ علائم، راه‌های انتقال، درمان و روش‌های پیشگیری

تب مالت یا بروسلوز یک عفونت باکتریایی مشترک بین انسان و حیوان است. شایع‌ترین راه ابتلای انسان، مصرف شیر و لبنیات غیرپاستوریزه یا تماس مستقیم با حیوان آلوده و ترشحات آن است. تب، تعریق به‌خصوص در شب، خستگی، بی‌اشتهایی و درد عضلات، مفاصل یا کمر از علائم شناخته‌شده این بیماری هستند.

مشکل اینجاست که علائم تب مالت می‌توانند شبیه آنفلوانزا یا بسیاری از بیماری‌های عفونی دیگر باشند. به همین دلیل، سابقه مصرف لبنیات محلی و غیرپاستوریزه، تماس شغلی با دام یا زندگی و رفت‌وآمد در مناطق دامداری باید حتماً به پزشک گفته شود.

تب مالت قابل‌درمان است؛ اما تشخیص و درمان ناقص ممکن است باعث طولانی‌شدن بیماری، عود علائم یا درگیری بخش‌هایی مانند مفاصل، ستون فقرات، دستگاه عصبی یا قلب شود.

تب مالت چیست؟

تب مالت بیماری عفونی ناشی از باکتری‌های خانواده «بروسلا» است. این باکتری‌ها بیشتر در حیواناتی مانند گاو، گوسفند، بز، خوک و سگ دیده می‌شوند و می‌توانند از حیوان یا محصولات آلوده حیوانی به انسان منتقل شوند.

بر اساس اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، بروسلوز یکی از بیماری‌های مشترک انسان و دام است و بیشتر موارد انسانی به مصرف شیر یا پنیر غیرپاستوریزه، به‌خصوص فرآورده‌های آلوده گوسفند و بز، ارتباط دارند. انتقال مستقیم بیماری از انسانی به انسان دیگر بسیار نادر است.

تب مالت می‌تواند در افراد مختلف شدت متفاوتی داشته باشد. بعضی بیماران با تب و علائم واضح مراجعه می‌کنند و در برخی دیگر، بیماری به‌تدریج و با خستگی، تعریق یا دردهای پراکنده آغاز می‌شود.

تب مالت چگونه منتقل می‌شود؟

مصرف لبنیات غیرپاستوریزه

یکی از مهم‌ترین راه‌های انتقال، خوردن یا نوشیدن محصولات لبنی تهیه‌شده از شیر آلوده و غیرپاستوریزه است؛ از جمله:

• شیر خام
• پنیر محلی تهیه‌شده از شیر غیرپاستوریزه
• سرشیر، خامه یا بستنی سنتی تهیه‌شده از شیر خام
• سایر فرآورده‌هایی که پاستوریزه‌بودن آن‌ها مشخص نیست

ظاهر، بو یا طعم محصول برای تشخیص آلودگی کافی نیست. فرآورده آلوده ممکن است کاملاً طبیعی به نظر برسد.

تماس مستقیم با حیوان آلوده

باکتری بروسلا ممکن است از راه زخم یا خراش پوستی، چشم، بینی و دهان وارد بدن شود. تماس با خون، جفت، جنین سقط‌شده، ترشحات زایمان یا سایر بافت‌های حیوان آلوده خطر بیشتری دارد.

به همین دلیل، دامداران، دامپزشکان، کارگران کشتارگاه و افرادی که در زایمان دام یا دفع بقایای آن مشارکت می‌کنند، باید از تجهیزات محافظ مناسب استفاده کنند.

تنفس ذرات آلوده

در بعضی محیط‌های شغلی یا آزمایشگاهی، باکتری ممکن است از طریق ذرات معلق وارد دستگاه تنفسی شود. این مسیر در میان کارکنان آزمایشگاه، کشتارگاه و بعضی مراکز دامپزشکی اهمیت بیشتری دارد.

مصرف گوشت خام یا نیم‌پز

احتمال انتقال از گوشت کمتر از لبنیات خام است، اما مصرف گوشت آلوده‌ای که به‌طور کامل پخته نشده باشد می‌تواند خطر ایجاد کند.

انتقال از انسان به انسان

انتقال تب مالت بین انسان‌ها بسیار نادر است؛ بنابراین زندگی روزمره در کنار بیمار معمولاً باعث سرایت نمی‌شود. سازمان جهانی بهداشت و CDC هر دو انتقال انسان‌به‌انسان را بسیار غیرمعمول می‌دانند.

چه کسانی بیشتر در معرض تب مالت هستند؟

افراد زیر ممکن است تماس بیشتری با باکتری بروسلا داشته باشند:

• دامداران و چوپانان
• دامپزشکان و کارکنان مراکز دامپزشکی
• کارگران کشتارگاه
• قصاب‌ها
• کارکنان آزمایشگاه‌های میکروب‌شناسی
• افرادی که در زایمان دام یا دفع جفت و جنین سقط‌شده مشارکت دارند
• افرادی که لبنیات محلی با منبع نامشخص مصرف می‌کنند
• شکارچیان و کسانی که با بافت حیوانات تماس دارند
• اعضای خانواده‌هایی که شیر خام و لبنیات غیرپاستوریزه مصرف می‌کنند

ابتلا فقط به مشاغل دامداری محدود نیست. فردی که هیچ تماس مستقیمی با حیوان ندارد نیز ممکن است از طریق مصرف لبنیات آلوده مبتلا شود.

علائم تب مالت چیست؟

علائم اولیه ممکن است ناگهانی یا تدریجی ظاهر شوند. رایج‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

• تب
• تعریق زیاد، به‌خصوص تعریق شبانه
• احساس لرز
• خستگی و ضعف
• بی‌اشتهایی
• کاهش وزن ناخواسته
• سردرد
• درد عضلات
• درد مفاصل
• کمردرد
• احساس ناخوشی عمومی

CDC تب، تعریق، خستگی، سردرد، بی‌اشتهایی و درد عضلات، مفاصل یا کمر را از علائم اولیه تب مالت معرفی می‌کند. بعضی علائم ممکن است تا پیش از درمان ادامه پیدا کنند یا به‌صورت دوره‌ای کم و زیاد شوند.

آیا تب مالت همیشه تب شدید ایجاد می‌کند؟

خیر. برخی بیماران تب واضح و مداوم ندارند. ممکن است تب در ساعات خاصی از روز بیشتر شود، برای مدتی کاهش پیدا کند و دوباره برگردد. در بعضی افراد نیز خستگی، تعریق شبانه یا درد مفاصل از تب محسوس‌تر است.

به همین دلیل، نبودن تب بالا به‌تنهایی نمی‌تواند بیماری را رد کند. اگر تب چند روز ادامه دارد، مقاله تب طولانی‌مدت چه علتی دارد؟ نیز می‌تواند مفید باشد.

تعریق تب مالت چه شکلی است؟

تعریق شبانه یکی از علائم شناخته‌شده بیماری است، اما به‌تنهایی تشخیصی نیست. عفونت‌های دیگر، بیماری‌های هورمونی و حتی بعضی داروها نیز ممکن است باعث تعریق شبانه شوند.

ترکیب تعریق شبانه با تب عودکننده، ضعف، درد مفاصل و سابقه مصرف لبنیات غیرپاستوریزه اهمیت بیشتری دارد.

علائم چه مدت بعد از تماس ظاهر می‌شوند؟

دوره کمون یا فاصله میان ورود باکتری و شروع علائم متغیر است. سازمان جهانی بهداشت این فاصله را از حدود یک هفته تا دو ماه گزارش می‌کند و دوره معمول را حدود دو تا چهار هفته می‌داند.

بنابراین ممکن است بیمار هنگام مراجعه، مصرف لبنیات محلی یا تماس با دام در چند هفته قبل را فراموش کرده باشد. بهتر است پزشک را از تماس‌ها و مواد غذایی مصرف‌شده در هفته‌ها و حتی ماه‌های اخیر مطلع کنید.

تب مالت چه عوارضی دارد؟

در بسیاری از افراد، درمان مناسب باعث بهبودی می‌شود. بااین‌حال، بیماری درمان‌نشده یا درمان ناقص ممکن است قسمت‌های مختلف بدن را درگیر کند.

درگیری استخوان و مفاصل

درد و التهاب مفاصل، درگیری ستون فقرات و درد مداوم کمر از عوارض مهم بیماری هستند. کمردرد شدید، درد موضعی ستون فقرات یا ضعف اندام‌ها باید جدی گرفته شود.

درگیری دستگاه عصبی

در موارد کمتری، عفونت ممکن است سیستم عصبی را درگیر کند و با سردرد شدید، سفتی گردن، گیجی یا سایر علائم عصبی همراه شود.

درگیری قلب

اندوکاردیت یا عفونت لایه داخلی و دریچه‌های قلب نادر اما جدی است. تنگی نفس، درد قفسه سینه، ضعف غیرعادی یا ورم پاها به بررسی فوری نیاز دارد.

درگیری کبد یا طحال

در بعضی بیماران ممکن است کبد یا طحال بزرگ شوند یا آزمایش‌های کبدی تغییر کنند. درد یا سنگینی قسمت بالای شکم باید هنگام ویزیت گزارش شود.

درگیری دستگاه تناسلی مردان

تورم و درد بیضه یا اطراف آن می‌تواند یکی از عوارض بیماری باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت وجود علائم زیر، به‌خصوص همراه با سابقه مصرف لبنیات غیرپاستوریزه یا تماس با دام، ویزیت پزشکی توصیه می‌شود:

• تب طولانی یا عودکننده
• تعریق شبانه مکرر
• ضعف و خستگی غیرعادی
• درد مفاصل یا کمر بدون علت مشخص
• کاهش اشتها یا وزن
• تب پس از تماس با دام بیمار یا ترشحات زایمان دام
• بروز علائم در دامدار، دامپزشک یا کارگر کشتارگاه
• بازگشت علائم پس از پایان درمان قبلی تب مالت

چه علائمی مراجعه فوری می‌خواهند؟

• گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
• سردرد شدید همراه با سفتی گردن
• ضعف یا بی‌حسی اندام‌ها
• درد شدید و جدید ستون فقرات
• تنگی نفس یا درد قفسه سینه
• غش یا ضعف شدید
• تورم و درد ناگهانی بیضه
• تب بالا همراه با بدترشدن سریع حال عمومی
• علائم بیماری در فرد باردار یا دارای ضعف سیستم ایمنی

اگر تب طولانی، تعریق شبانه یا درد مفاصل دارید و اخیراً لبنیات غیرپاستوریزه مصرف کرده‌اید، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

تب مالت چگونه تشخیص داده می‌شود؟

علائم تب مالت اختصاصی نیستند و ممکن است با بسیاری از عفونت‌ها و بیماری‌های دیگر شباهت داشته باشند. بنابراین تشخیص فقط با مشاهده علائم امکان‌پذیر نیست.

پزشک ابتدا درباره موارد زیر سؤال می‌کند:

• مصرف شیر یا لبنیات غیرپاستوریزه
• نوع و زمان مصرف لبنیات محلی
• تماس با گاو، گوسفند، بز یا سایر دام‌ها
• مشارکت در زایمان یا سقط دام
• شغل بیمار
• محل زندگی یا سفر
• مدت تب و نحوه تغییر آن
• سابقه درمان قبلی تب مالت
• بارداری و داروهای مصرفی

سپس ممکن است آزمایش خون، آزمایش‌های سرولوژی و در شرایط لازم کشت خون یا نمونه‌های دیگر درخواست شود. نوع آزمایش و تفسیر نتیجه به زمان شروع علائم، سابقه تماس و شرایط بیمار بستگی دارد.

یک نتیجه آزمایش باید در کنار شرح حال و معاینه بررسی شود. انجام خودسرانه آزمایش و شروع درمان صرفاً بر اساس یک عدد می‌تواند باعث تشخیص اشتباه یا درمان غیرضروری شود.

اگر پزشک احتمال تب مالت می‌دهد و کشت درخواست می‌کند، آزمایشگاه باید از این احتمال مطلع باشد؛ زیرا کار با نمونه‌های حاوی بروسلا به ملاحظات ایمنی ویژه نیاز دارد.

درمان تب مالت چگونه انجام می‌شود؟

تب مالت معمولاً با ترکیبی از آنتی‌بیوتیک‌ها و طی یک دوره نسبتاً طولانی درمان می‌شود. درمان تک‌دارویی یا کوتاه‌مدت ممکن است احتمال باقی‌ماندن عفونت یا عود آن را افزایش دهد. ارزیابی تخصصی در خدمات مطب می‌تواند به انتخاب مسیر مناسب تشخیص و درمان کمک کند.

CDC اعلام می‌کند درمان پس از تأیید آزمایشگاهی آغاز می‌شود و انتخاب دارو به شرایط بیمار بستگی دارد. دوره درمان معمولاً دست‌کم شش تا هشت هفته است، اما مدت و نوع دارو ممکن است در عفونت‌های پیچیده متفاوت باشد.

انتخاب درمان تحت تأثیر موارد زیر قرار می‌گیرد:

• سن بیمار
• بارداری یا شیردهی
• حساسیت دارویی
• وضعیت کبد و کلیه
• شدت بیماری
• درگیری استخوان، مفصل، قلب یا سیستم عصبی
• سابقه درمان قبلی
• احتمال عود
• وضعیت سیستم ایمنی

به همین دلیل، ارائه یک نسخه ثابت برای همه بیماران ایمن نیست. دارو و مقدار آن باید توسط پزشک تعیین شود.

نکات مهم هنگام درمان

• داروها را در زمان مشخص مصرف کنید.
• دوره درمان را با بهترشدن علائم قطع نکنید.
• اگر یک نوبت دارو فراموش شد، خودسرانه مقدار بعدی را دو برابر نکنید.
• عوارض دارویی را به پزشک اطلاع دهید.
• بارداری، احتمال بارداری و شیردهی را پیش از درمان مطرح کنید.
• داروی باقی‌مانده از درمان قبلی را بدون بررسی مجدد شروع نکنید.
• آزمایش‌ها و ویزیت‌های پیگیری را انجام دهید.

آیا تب مالت ممکن است عود کند؟

بله. بازگشت علائم پس از بهبودی می‌تواند به‌دلیل عود بیماری، کامل‌نشدن درمان، مصرف نامنظم داروها یا وجود درگیری عمقی باشد.

عود معمولاً با نشانه‌هایی مانند تب، تعریق شبانه، خستگی یا دردهای عضلانی و مفصلی همراه می‌شود. بازگشت علائم به این معنا نیست که بیمار باید نسخه قبلی خود را دوباره شروع کند. لازم است ابتدا پزشک وضعیت را بررسی و در صورت نیاز آزمایش‌های جدید درخواست کند.

برای پیشگیری از تب مالت چه کار کنیم؟

از لبنیات پاستوریزه استفاده کنید

مطمئن‌ترین اقدام برای مصرف‌کننده، انتخاب شیر و فرآورده‌های لبنی دارای منبع مشخص و تأیید پاستوریزاسیون است. اگر از پاستوریزه‌بودن محصول مطمئن نیستید، آن را مصرف نکنید.

WHO پاستوریزه‌کردن شیر و استفاده‌نکردن از فرآورده‌های تهیه‌شده با شیر خام را از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری معرفی می‌کند.

گوشت را کامل بپزید

از مصرف گوشت خام یا نیم‌پز، به‌خصوص گوشت دامی که سلامت آن مشخص نیست، خودداری کنید.

هنگام تماس با دام از وسایل محافظ استفاده کنید

افرادی که با دام، جفت، جنین سقط‌شده، خون یا ترشحات حیوان تماس دارند باید متناسب با نوع فعالیت از وسایل زیر استفاده کنند:

• دستکش مقاوم و یک‌بارمصرف مناسب
• لباس یا پیش‌بند محافظ
• محافظ چشم و صورت در صورت احتمال پاشش
• ماسک مناسب در محیط‌های دارای خطر تولید ذرات آلوده
• پوشاندن بریدگی‌ها و خراش‌های پوست

پس از پایان کار، دست‌ها و بخش‌های در معرض تماس باید به‌درستی شسته شوند.

دام بیمار را به دامپزشکی معرفی کنید

کنترل تب مالت انسانی بدون کنترل بیماری در دام امکان‌پذیر نیست. واکسیناسیون دام‌ها، پایش گله و رسیدگی دامپزشکی از اقدامات اصلی کنترل بیماری هستند.

از واکسن انسانی انتظار محافظت نداشته باشید

در حال حاضر واکسن عمومی و تأییدشده‌ای برای پیشگیری از تب مالت در انسان وجود ندارد. NHS نیز بر استفاده از لبنیات پاستوریزه و وسایل محافظ هنگام تماس با حیوان تأکید می‌کند.

آیا فرد مبتلا باید از خانواده جدا شود؟

در بیشتر موارد خیر. انتقال انسان‌به‌انسان بسیار نادر است و تماس‌های عادی خانوادگی معمولاً باعث سرایت نمی‌شوند.

بااین‌حال، رعایت بهداشت عمومی، شستن دست‌ها و پرهیز از تماس دیگران با خون و ترشحات بدن بیمار منطقی است. در شرایط خاص مانند بارداری یا شیردهی، توصیه اختصاصی پزشک باید رعایت شود.

پرسش‌های متداول

جمع‌بندی

تب مالت یک بیماری باکتریایی قابل‌درمان است، اما به‌دلیل شباهت علائم آن با بسیاری از بیماری‌ها ممکن است دیر تشخیص داده شود. تب عودکننده، تعریق شبانه، ضعف و درد مفاصل یا کمر در فردی که لبنیات غیرپاستوریزه مصرف کرده یا با دام تماس داشته است، نیاز به بررسی دارد.

انتخاب لبنیات پاستوریزه، پخت کامل گوشت و استفاده از تجهیزات محافظ هنگام تماس با دام مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند. اگر احتمال می‌دهید در معرض بیماری قرار گرفته‌اید، این سابقه را به‌طور دقیق با پزشک در میان بگذارید.

برای بررسی علائم و دریافت نوبت از دکتر عالیه پوردست می‌توانید از بخش نوبت‌دهی سایت اقدام کنید.

این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده و جایگزین معاینه، آزمایش، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. از شروع یا تکرار خودسرانه آنتی‌بیوتیک خودداری کنید.